Uploaded by User5139

fuzzy iki oyunculu

advertisement
DPÜ Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi
Sayı 21, Nisan 2010
Fuzzy Matris Oyunlarının Çözümleri Üzerine
A.C.Çevikel, M.Ahlatçıoğlu
FUZZY MATRİS OYUNLARIN ÇÖZÜMLERİ ÜZERİNE
Adem Cengiz ÇEVİKEL, Mehmet AHLATÇIOĞLU
Yıldız Teknik Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Matematik Bölümü, 34210 Davutpaşa-İstanbul
E-mail: [email protected], [email protected]
Geliş Tarihi: 16.07.2009
Kabul Tarihi: 22.03.2010
ÖZET
Bu makalede fuzzy hedefli ve fuzzy ödemeli iki kişili sıfır toplamlı oyunlar ele alındı ve oyunun çözümleri için
uygun bir defüzifikasyon fonksiyonu metodu ve Sakawa’nın metodu tanıtıldı. Örnek üzerinde yöntemler
incelenerek sonuçlar karşılaştırıldı.
Anahtar Kelimeler: Fuzzy hedef, Fuzzy ödeme, İki kişili sıfır toplamlı oyun, Fuzzy ödemeli matris, Fuzzy sayı
ABSTRACT
In this paper a two person zero-sum game with fuzzy goals and fuzzy payoffs are considered and their solutions
are calculated using a suitable defuzzification function and Sakawa’s method. Then we compared solutions of the
given an example. We have used MAPLE 12 computer algebra system to solve given problem.
KeyWords: Fuzzy goal, Fuzzy payoff, Two person zero-sum game, Fuzzy payoff matrix, Fuzzy number
1. GİRİŞ
Bu makale fuzzy matris oyunlarla ilgilidir. Fuzzy oyunlarla ilgili araştırmalar Aubin [12,13] ve Butnariu [14,15]
tarafından geliştirildi. Campos [7] sıfır toplamlı fuzzy matris oyunları inceledi. Campos’un incelediği oyun tek
ödemeli bir yapıdaydı ve fuzzy matematiksel programlama metoduyla max-min problemini formüle etti, daha
sonra Sakawa ve Nishizaki fuzzy hedefli ve fuzzy ödemeli çok amaçlı iki kişili sıfır toplamlı oyunları incelediler
[1]. Matris oyun teorisinin en önemli sonuçlarından biri de her iki kişili sıfır toplamlı matris oyunun iki lineer
programlama problemine denk olması ve bu iki lineer programlama probleminin birbirinin duali olmasıdır.
Bector [16,17,18], Maeda [19] ve Li [20] bu özelliği kullanarak fuzzy hedefli matris oyunları inceledi ve fuzzy
lineer programlama problemlerini primal-dual ilişkisiyle çözdüler. Son olarak Vijay, Chandra ve Bector [8] bir
defüzifikasyon fonksiyonu tanımlayarak fuzzy matris oyunları çözdüler. Bu makalede fuzzy hedefli ve fuzzy
ödemeli iki kişili sıfır toplamlı oyunların çözümleri için defüzifikasyon metot ve Sakawa’nın metodu sunuldu,
örnek üzerinde yöntemler incelenerek sonuçlar karşılaştırıldı.
2. TEMEL TANIMLAR
Tanım (Fuzzy ödemeli sıfır toplamlı oyun) : Oyuncu 1 bir i ∈ I pür stratejisini ve Oyuncu 2 bir j ∈ J pür
stratejisini seçtiği zaman, Oyuncu 1 için bir fuzzy ödeme a%ij
a%ij = (aij , aij′ , `aij )
şeklinde gösterilsin.
Burada aij bir orta değer
(2.1)
aij′ sol yayılma ve `aij sağ yayılmadır, iki kişili sıfır toplamlı bir fuzzy oyun
25
DPÜ Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi
Sayı 21, Nisan 2010
Fuzzy Matris Oyunlarının Çözümleri Üzerine
A.C.Çevikel, M.Ahlatçıoğlu
⎛ a%11 K a%1n ⎞
⎜
⎟
A% = ⎜ M O M ⎟
⎜ a%
⎟
⎝ m1 L a%mn ⎠
(2.2)
şeklinde bir fuzzy ödeme matrisiyle gösterilmiş olsun.
Bu matristen, Oyuncu 1 optimal stratejilerini kullanarak maksimum faydayı elde etmeye çalışırken, Oyuncu 2 de
optimal stratejilerini kullanarak kaybını minimize etmeye çalışacaktır.
(2.2) fuzzy ödeme matrisi ile tanımlı oyuna fuzzy ödemeli iki kişili sıfır toplamlı oyun denir [1,4].
% matrisi, Oyuncu 1 için maksimum faydayı ve Oyuncu 2 için minimum kaybı
Bu şekilde tanımlanmış olan A
aynı anda verecek olan bir amaç matrisi olarak da yorumlanabilir.
Tanım (Fuzzy beklenen ödeme): Karma stratejilerin herhangi bir çifti x ∈ X ve y ∈ Y için, Oyuncu 1’in
bulanık beklenen ödemesi:
⎧0
⎪
⎪ p − aij + aij′
⎪
aij′
⎪
μ xAy% ( p ) = ⎨
⎪ aij + `aij − p
⎪
`aij
⎪
⎪⎩0
eğer
p < aij − aij′
eğer aij − aij′ ≤ p < aij
(2.3)
eğer
eğer
aij ≤ p ≤ aij + `aij
aij +`aij < p
şeklinde tanımlanabilir [1,6].
Tanım (Fuzzy hedef): Oyuncu 1’in fuzzy ödemesine göre fuzzy hedef
G% ,
⎧0
, eğer p ≤ a
⎪
⎪ a−p
, eğer a ≤ p ≤ a
μG% ( p ) = ⎨1 −
⎪ a −a
⎪⎩1
, eğer a ≤ p
(2.4)
üyelik fonksiyonu ile tanımlanabilir.
Oyuncu 1’in tatmin değeri, ödemenin
a sınır değeri için 0 ve a sınır değeri için 1 dir. a ’den daha küçük
istenmeyen bir p değeri için μG% ( p ) = 0 , a ’den daha büyük istenen bir p değeri için μG% ( p) = 1 ve
a ≤ p ≤ a için μG% ( p ) sürekli ve kesin artan bir fonksiyon olarak tanıtılmıştır.
Tanım (Fuzzy hedefin başarı derecesi) : ( x, y ) karma stratejilerinin herhangi bir çifti olmak üzere, Oyuncu 1
% ve fuzzy hedef
için fuzzy beklenen ödeme xAy
G% ile gösterilsin. Bu durumda bir fuzzy kümede fuzzy hedefin
% fuzzy hedef ve xAy
% fuzzy beklenen ödemenin kesişimi olarak belirtilir. Fuzzy kümenin
başarı durumu; G
üyelik fonksiyonu aşağıdaki gibi tanımlanabilir.
μ a ( x , y ) ( p ) = min( μ xAy% ( p ), μG% ( p ))
(2.5)
Fuzzy hedefin başarı derecesi (2.5) üyelik fonksiyonunun maksimumu olarak tanımlanmıştır, yani
26
DPÜ Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi
Sayı 21, Nisan 2010
Fuzzy Matris Oyunlarının Çözümleri Üzerine
A.C.Çevikel, M.Ahlatçıoğlu
μˆ a ( x , y ) ( p* ) = max μa ( x , y ) ( p)
p
{ (
= max min μ xAy
% ( p ), μG% ( p )
p
(2.6)
)}
dir [4,5].
Bir fuzzy hedefin üyelik fonksiyon değeri, fuzzy hedefin başarı derecesi olarak yorumlanabilir. O zaman bir
oyuncu iki farklı ödemeye sahip olduğunda üyelik fonksiyon değeri daha yüksek olan ödemeyi diğer ödemeye
tercih eder. Yani oyuncu fuzzy hedefinin başarı derecesini maksimize etmek ister.
Oyuncu 2, Oyuncu 1’in μ ( x, y ) fuzzy hedefinin başarı derecesini minimize etmek için bir y ∈ Y stratejisini
seçtiğini kabul edelim. O zaman Oyuncu 1’in fuzzy hedefinin başarı derecesi v ( x ) = min y∈Y
μ ( x, y )
olur. Bu
durumda Oyuncu 1, v ( x ) fuzzy hedefinin başarı derecesini maksimize etmek için bir x ∈ X stratejisini seçer.
Yani maximin prensibine göre hareket eder
Tanım (Birleşmiş fuzzy hedefin başarı derecesine göre maximin çözümü) : ( x, y ) karma stratejilerinin
herhangi bir çifti olmak üzere, Oyuncu 1 için birleşmiş fuzzy hedefin başarı derecesine göre maximin değer:
max min μˆ a ( x , y ) ( p* )
x∈ X
(2.7)
y∈Y
şeklinde tanımlanır. Böyle bir x stratejisine birleşmiş fuzzy hedefin başarı derecesine göre maximin çözümü
denir.
Benzer yolla birleşmiş fuzzy hedefin başarı derecesine göre Oyuncu 2’nin minimax çözümünü ayrıca ele
alınabilir.
3 SAKAWA’NIN METODU
Bu bölümde tek amaçlı oyunların maximin çözümleri için Sakawa’nın hesaplama yöntemi verilecektir.
Kabul edelim ki fuzzy sayılar ile gösterilen fuzzy ödemeler için şekil fonksiyonları ve fuzzy hedeflerin üyelik
fonksiyonları lineer olsun. Oyuncu 1’in fuzzy hedefinin üyelik fonksiyonu
⎧0
⎪
⎪p−a
μG% ( p ) = ⎨
⎪a − a
⎪⎩1
eğer p < a
eğer a ≤ p ≤ a
(3.1)
eğer a < p
şeklinde gösterilsin.
Burada a Oyuncu 1’in tatmin derecesi en kötü ödemesi ve
a Oyuncu 1’in tatmin derecesi en iyi ödemesidir.
Yani Oyuncu 1, a dan daha az bir ödemeye tatmin olmazken a den daha büyük bir ödemeye tam anlamıyla
tatmin olur.
Oyuncu 1 ve Oyuncu 2 sırasıyla i ∈ I ve j ∈ J pür stratejilerini seçtiğinde Oyuncu 1 için bir ödeme
a%ij = (aij , aij′ , `aij ) fuzzy sayısı ile gösterilsin. Üyelik fonksiyonu
⎧0
⎪
⎪ p − aij + aij′
⎪
aij′
⎪
μ a%ij ( p ) = ⎨
⎪ aij + `aij − p
⎪
`aij
⎪
⎪⎩0
eğer
p < aij − aij′
eğer aij − aij′ ≤ p < aij
(3.3)
eğer
eğer
aij ≤ p ≤ aij + `aij
aij +`aij < p
27
DPÜ Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi
Sayı 21, Nisan 2010
Fuzzy Matris Oyunlarının Çözümleri Üzerine
A.C.Çevikel, M.Ahlatçıoğlu
ile karakterize edilmiş olsun.
Bu durumda Oyuncu 1’in maximin değeri birleşmiş fuzzy hedefin başarı derecesine göre aşağıdaki gibi
gösterilir:
max min μˆ a ( x , y ) ( p* ) = max min max min( μa%îj ( p), μG% ( p)) .
x∈ X
y∈Y
y∈Y
x∈ X
p
(3.4)
üyelik fonksiyonları lineer olduğunda birleşmiş fuzzy hedefin başarı derecesine göre maximin strateji aşağıdaki
teorem ile verilen matematiksel programlama probleminin çözülmesiyle elde edilebilir.
Teorem: İki kişili sıfır toplamlı oyunlar için fuzzy hedefin üyelik fonksiyonu ve fuzzy ödemenin şekil
fonksiyonu (3.1) ve (3.3) gibi lineer olsun. Birleşmiş fuzzy hedefin başarı derecesine göre Oyuncu 1’in maximin
çözümü aşağıdaki lineer olmayan programlama probleminin bir optimal çözümüne denktir.
maximize σ
⎫
⎪
m n
⎪
( aij + `aij ) xi y j − a
∑∑
⎪
i =1 j =1
kısıtlar
≥ σ , ∀y ∈ Y ⎪
m n
⎪
`aij xi y j + a − a
⎬
∑∑
i =1 j =1
⎪
⎪
m
⎪
xi = 1
∑
⎪
i =1
⎪
xi ≥ 0, i = 1,..., m
⎭
x ,σ
Eğer
(3.5)
σ * optimal değerse 0 ≤ σ * ≤ 1 dir [1].
(3.5) problemine Shimizu ve Aiyoshi nin rahatlatma prosedürünü uygularsak,
n
tanımlı noktaları alarak, yani
∑y
j =1
l
j
y l , l = 1,..., L, y l ∈ Y ile
= 1, y lj ≥ 0, j = 1,..., n alarak (3.5) problemi için aşağıdaki rahatlatılmış
problemi ele alabiliriz [2].
maximize σ
⎫
⎪
m n
⎪
( aij + `aij ) xi ylj − a
∑∑
⎪
kısıtlar i =1mj =1n
≥ σ , l = 1,..., L ⎪
⎪
l
(3.6)
`aij xi y j + a − a
⎬
∑∑
i =1 j =1
⎪
⎪
m
⎪
x
1
=
∑
i
⎪
i =1
⎪
xi ≥ 0, i = 1,..., m
⎭
L
L
L
L
Rahatlatılmış problem (3.6) nin bir optimal çözümü ( x , σ ) ile gösterilsin. Eğer ( x , σ ) (3.5) orijinal
x ,σ
problemine uygunsa o zaman ( x , σ ) , (3.5) orijinal probleminin optimal çözümü olur. Uygunluğun test
edilmesi ve en çok bozulan kısıt’ın üretimi aşağıdaki minimizasyon probleminin çözülmesiyle elde edilebilir.
L
L
28
DPÜ Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi
Sayı 21, Nisan 2010
Fuzzy Matris Oyunlarının Çözümleri Üzerine
A.C.Çevikel, M.Ahlatçıoğlu
⎫
+ `aij ) xi L y j − a ⎪
⎪
minimize i =1mj =1n
⎪
L
`aij xi y j + a − a ⎪
∑∑
i =1 j =1
⎪
(3.7)
⎬
n
⎪
kısıtlar ∑ y j = 1
⎪
j =1
⎪
y j ≥ 0, j = 1,..., n
⎪
⎪
⎭
y L +1 = yˆ ( x L ) , (3.7) minimizasyon probleminin optimal çözümü olsun. Eğer ( x L , $y ( x L ), σ L ) , (3.5) orijinal
L
probleminin kısıtlarını sağlarsa bu durumda ( x , $
y ( x L ), σ L ) , orijinal problemin optimal çözümü olur. Aksi
m
n
∑∑ ( a
ij
takdirde eğer ( x , $
y ( x ), σ ) , (3.5) orijinal probleminin kısıtlarını sağlamaz ise, o zaman (3.8) kısıt’ı (3.6)
probleminin kısıtlarına eklenir ve problem (3.6) yeniden çözülür.
L
L
L
⎫
⎪
⎪
i =1 j =1
≥
σ
⎬
m n
L +1
⎪
+
−
a
x
y
a
a
` ij i j
∑∑
⎪⎭
i =1 j =1
m
n
∑∑ ( a
ij
+ `aij ) xi y Lj +1 − a
(3.8)
Bu prosedür sonlu sayıda tekrarlanarak optimal çözüm elde edilebilir [2]. Fakat (3.6) rahatlatılmış problemini
çözmek hala zordur çünkü problem lineer olmayan kısıtlara sahiptir.
(3.6) rahatlatılmış problemi Sakawa’nın metodu kullanılarak lineer hale getirilebilir [9]. Bu metot Bisection
yöntemi ve Simpleks metoda dayanır.
(3.6) rahatlatılmış probleminde σ değişkeni 0 ≤ σ ≤ 1 koşulunu sağlar çünkü σ değişkeni fuzzy hedefin
başarı derecesine göre maximin değerine karşılık gelir. σ = σ olsun, burada
sahiptir. Bu durumda (3.6) rahatlatılmış probleminin kısıtları aşağıdaki gibi olur:
⎫
⎛ m n
⎞
l
l
ˆ
a
a
x
y
a
σ
+
−
≥
( ij ` ij ) i j
⎜ ∑∑ `aij xi y j + a − a ⎟ , l = 1,..., L ⎪
∑∑
i =1 j =1
⎝ i =1 j =1
⎠
⎪
⎪⎪
m
xi = 1
⎬.
∑
i =1
⎪
⎪
xi ≥ 0, i = 1,..., m
⎪
⎪⎭
m
σ
, [0,1] aralığında bir değere
n
(3.9)
Yukarıdaki (3.7) minimizasyon problemi aşağıdaki değişken dönüşümü kullanılarak lineer programlama
problemine indirgenebilir [3].
1
m
n
∑∑ `a x
i =1 j =1
L
ij i
=t.
(3.10)
yj + a − a
ve
29
DPÜ Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi
Sayı 21, Nisan 2010
Fuzzy Matris Oyunlarının Çözümleri Üzerine
A.C.Çevikel, M.Ahlatçıoğlu
y jt = z j .
(3.11)
Böylece (3.7) minimizasyon problemi aşağıdaki lineer programlama problemine indirgenmiş olur.
⎫
⎪
z ,t
i =1 j =1
⎪
n
⎪
kısıtlar ∑ z j = t
⎪
j =1
⎬.
m n
⎪
L
⎪
a
x
z
(
a
a
)
t
1
+
−
=
`
∑∑
ij i
j
⎪
i =1 j =1
⎪
z j ≥ 0, j = 1,..., n
⎭
min
m
n
∑∑ ( a
ij
+ `aij ) xiL z j − at
(3.12) bir lineer programlama problemidir,
(3.12)
z = ( z1 , z2 ,..., zn ) ve t karar değişkenlerine sahiptir. İki eşitlik
kısıt’ı ve değişkenlerin negatif olmama koşulu vardır. Fuzzy ödemeli ve fuzzy hedefli iki kişili sıfır toplamlı bir
oyunda maximin çözümün hesaplanması aşağıdaki algoritmayla özetlenebilir.
ALGORİTMA
Adım 1: Ödemeler için bir fuzzy hedef tanımla, her hangi bir y ∈ Y seç ve l = 1 al. Sonra (3.6) rahatlatılmış
problemini formüle et.
Adım 2: (3.6) rahatlatılmış probleminin kısıtlarında σ = σˆ alarak (3.9) kısıtlarını formüle et, Bisection metodu
1
ve simplex metodu kullanarak ( x*, σˆ = σ *) optimal değerini hesapla, sonra x* = x al.
L
L
Adım 3: (3.12) deki minimizasyon problemini x ile formüle et.
Adım 4: (3.12) deki minimizasyon problemini çöz ve optimal çözüm
değeri
( z ∗ , t ∗ ) elde et. Amaç fonksiyonunun
Φ( z ∗ , t ∗ ) olsun
Φ( z ∗ , t ∗ ) ≥ σ * +ε ise algoritma sona erer, burada ε önceden belirtilmiş bir sabittir. Bu
∗ ∗
L
durumda x fuzzy hedefin başarı derecesine göre maximin çözümdür. Aksi takdirde eğer Φ( z , t ) < σ * +ε
ise l = l + 1 al ve σˆ ’yı düzenleyerek adım 2 ye dön.
Adım 5: eğer
Sakawa gösterdi ki aşağıdaki programlama problemi (3.5) problemine denktir [1].
maximize σ
⎫
⎪
m
⎪
( aij + `aij ) xi − a
∑
⎪
kısıtlar i =1m
≥ σ , j = 1,..., n ⎪
⎪
`aij xi + a − a
⎬
∑
i =1
⎪
m
⎪
xi = 1
⎪
∑
i =1
⎪
⎪
xi ≥ 0, i = 1,..., m
⎭
x ,σ
(3.13)
30
DPÜ Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi
Sayı 21, Nisan 2010
Fuzzy Matris Oyunlarının Çözümleri Üzerine
A.C.Çevikel, M.Ahlatçıoğlu
4
DEFÜZİFİKASYON FONKSİYON METODU
b% ve c% sırasıyla
% için
elemanları fuzzy sayılar olan m×1 ve n × 1 vektörler olmak üzere uygun olacak şekilde seçilmiş p ve q
Bütün fuzzy sayıların kümesi N ( ) , A elemanları fuzzy sayılar olan m × n matris,
sırasıyla
T
Ax < p b% ve A y > q% c%
%
%
iki fuzzy kısıt olsun. Yager’in [10] çözüm yönteminden
p i , i = 1,..., m için
Ax≤b% + p(1 − λ ), λ ∈ [0,1]
Ax < p b% kısıt’ını p fuzzy vektörünün i. bileşeni
%
T
% fuzzy vektörünün j. bileşeni q% , j = 1,..., n için
şeklinde yazabiliriz. Benzer şekilde A y > q% c% kısıt’ını q
j
%
T
A y ≥c% − q% (1 − η ), η ∈ [0,1]
şeklinde yazabiliriz.
Burada ≤ ve ≥ iki fuzzy sayı arasındaki bağlantıdır ve fuzzy sayılar pozitif skalerle çarpıldığında sıralamayı
korurlar. Örneğin herhangi bir sıralama fonksiyonu
F : N ( ) → için eğer a% ≤b% ise F (a% ) ≤ F (b% ) dir [7].
Bu F fonksiyonu verilen fuzzy lineer programlama problemlerinde belirsizliği ortadan kaldırmak içinde
T
kullanılabilir, o zaman bu fonksiyona defuzzification fonksiyon denir. O halde Ax < p b% ve A y > q% c% fuzzy
%
%
kısıtları aşağıdaki gibi olur.
Ai x≤b% i + (1 − λ ) p i , λ ∈ [0,1] ve (i = 1,..., m)
ve
T
Aj y ≥c% j − (1 − η )q% j , η ∈ [0,1] ve ( j = 1,..., n)
Buradan
F ( Ai x) ≤ F (b% i ) + (1 − λ ) F ( p)
ve
T
F ( Aj y )≥F (c% j ) − (1 − η ) F (q% ).
elde edilir.
a%ij , b%i , p% i , c% j ve q% j fuzzy üçgensel sayılar ve F
du
F ( D) =
∫ xμ
D
( x) dx
dl
du
∫μ
,
D
( x) dx
dl
[10] dir. Burada
dl ve du fuzzy sayıların alt ve üst limitleridir. Fuzzy üçgensel sayıların özel durumları için
T
Ax < p b% ve A y > q% c% kısıtları sırasıyla aşağıdaki gibi olur:
%
%
31
DPÜ Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi
Sayı 21, Nisan 2010
Fuzzy Matris Oyunlarının Çözümleri Üzerine
A.C.Çevikel, M.Ahlatçıoğlu
n
∑ ( (a
) + aij + ( aij )u )x j ≤ ( (bi )l + bi + (bi )u ) + (1 − λ ) ( ( pi )l + pi + ( pi )u )
ij l
j =1
m
∑ ( (a
) + aij + ( aij )u ) yi ≥ ( (c j )l + c j + (c j )u ) − (1 − η ) ( ( q j )l + q j + ( q j )u )
ij l
i =1
∀λ ∈ [0,1], η ∈ [0,1], i = 1,..., m ve j = 1,..., n.
Burada
a%ij = ( (aij )l + aij + (aij )u ) , b%i = ( (bi )l + bi + (bi )u ) , p% i = ( ( pi )l + pi + ( pi )u ) ,
c% j = ( (c j )l + c j + (c j )u ) ve q% j = ( (q j )l + q j + (q j )u )
fuzzy üçgensel sayılardır.
S m = {x ∈
m
+
, eT x = 1} , S n = { y ∈
n
+
, eT y = 1} ve A% elemanları fuzzy sayılardan oluşan bir matris
% sırasıyla Oyuncu 1 ve Oyuncu 2’nin tatmin seviyeleri olsun. Bu durumda fuzzy hedefli ve
olmak üzere, v% ve w
fuzzy ödemeli iki kişili sıfır toplamlı bir oyunu FG ile gösterirsek
(
)
FG = S m , S n , A% , v%, <, p% , w% , >, q%
%
%
şeklinde olur. Burada < ve > sırasıyla ≤ ve ≥ ’in fuzzy versiyonları, p% ve q% sırasıyla Oyuncu 1 ve
%
%
Oyuncu 2’nin fuzzy telorans seviyeleridir. Şimdi fuzzy matris oyun FG ’nin çözümünü inceleyeceğiz.
Tanım: Eğer
( x% )T Ay > p v% , ∀y ∈ S n
%
xT Ay% < q% w, ∀x ∈ S m
%
m
n
ise ( x, y ) ∈ S × S noktasına FG fuzzy matris oyununun çözümü denir. Burada x% ’ya Oyuncu 1’in optimal
stratejisi ve y% ’ya Oyuncu 2’nin optimal stratejisi denir.
O halde Oyuncu 1 ve Oyuncu 2 için fuzzy lineer programlama problemleri çiftini aşağıdaki gibi gösterebiliriz.
(GFP1)
ve
(GFD1)
öyle bir x ∈ S m bul ki
xT Ay > p v% , ∀y ∈ S n
%
öyle bir y ∈ S n bul ki
xT Ay < q% w, ∀x ∈ S m
%
Bu ifadeye Yager’in [10] çözüm metodu ve Zimmermann’ın [11] yaklaşımı uygulanırsa fuzzy lineer
programlama problemi aşağıdaki probleme indirgenir.
max
(GFP2)
λ
kısıtlar xT Ay ≥v% − p(1 − λ ), ∀y ∈ S n
x∈Sm
λ ∈ [0,1]
ve
32
DPÜ Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi
Sayı 21, Nisan 2010
Fuzzy Matris Oyunlarının Çözümleri Üzerine
A.C.Çevikel, M.Ahlatçıoğlu
max
(GFD2)
η
kısıtlar xT Ay ≤ w + q% (1 − η ), ∀x ∈ S m
y ∈Sn
η ∈ [0,1]
(GFP2) ve (GFD2) kısıtları F : N ( ) →
max λ
defuzzification fonksiyonu yardımıyla şu şekilde yazılabilir.
kısıtlar F ( xT Ay ) ≥ F (v% ) − F ( p)(1 − λ ), ∀y ∈ S n
eT x = 1
λ ≤1
x, λ ≥ 0
(GFP3)
ve
max
η
kısıtlar F ( xT Ay ) ≤ F ( w) + F (q% )(1 − η ), ∀x ∈ S m
eT y = 1
(GFD3)
η ≤1
y ,η ≥ 0
Daha evvel bahsettiğimiz gibi defuzzification fonksiyon sıralamayı değiştirmeyeceğinden (GFP3) ve (GFD3)
aşağıdaki gibi yazılabilir.
max
λ
kısıtlar xT F ( A) y ≥ F (v% ) − F ( p)(1 − λ ), ∀y ∈ S n
eT x = 1
λ ≤1
x, λ ≥ 0
(GFP4)
ve
max
η
kısıtlar xT F ( A) y ≤ F ( w) + F (q% )(1 − η ), ∀x ∈ S m
eT y = 1
(GFD4)
η ≤1
y ,η ≥ 0
% ij ) i = 1,..., m ve j = 1,..., n dir. S
Burada F ( A) bir m × n matris ve elemanları F ( a
m
n
m
ve S n konveks
olduğundan, (GFP4) ve (GFD4)’ün kısıtlarında S ve S ’nin yalnızca uç noktaları etkindir. Bu da bizi Oyuncu
1 ve Oyuncu 2 için sırasıyla aşağıdaki iki fuzzy lineer programlama problemine götürür.
max
λ
kısıtlar xT F ( A) j ≥ F (v% ) − F ( p)(1 − λ ), (j=1,...,n)
(GFP5)
eT x = 1
λ ≤1
x, λ ≥ 0
33
DPÜ Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi
Sayı 21, Nisan 2010
Fuzzy Matris Oyunlarının Çözümleri Üzerine
A.C.Çevikel, M.Ahlatçıoğlu
ve
η
max
kısıtlar F ( A)i y ≤ F ( w) + F (q% )(1 − η ), (i = 1,..., m)
eT y = 1
(GFD5)
η ≤1
y ,η ≥ 0
Burada F ( A)i ve F ( A) j sırasıyla F ( A) ’nın
i. satırı ve j. sütunudur. O halde FG fuzzy matris oyununu
çözmek için, sırasıyla Oyuncu 1 ve Oyuncu 2 için (GFP5) ve (GFD5) lineer programlama problemlerini çözmek
zorundayız. Ayrıca eğer
strateji ve
( x∗ , λ ∗ ) , (GFP5)’in bir optimal çözümü ise o zaman x ∗ Oyuncu 1 için bir optimal
λ ∗ Oyuncu 1’in tatmin seviyesidir. Aynı ifadeler problem (GFD5)’in bir optimal çözümü olan
( y∗ ,η ∗ ) içinde söylenebilir.
(
)
% , v%, <, p% , w% , >, q% şeklinde tanımlanmış olan FG fuzzy matris oyunu (GFP5) ve
Teorem : FG = S , S , A
m
n
%
%
(GFD5) lineer programlama problemlerine denktir [8] .
Örnek :
⎛ (175,180,190) (150,156,158) ⎞
A% = ⎜
⎟ şeklinde tanımlanmış fuzzy matrisi ele alalım. Üyelik
⎝ (80,90,100) (175,180,190) ⎠
fonksiyonu aşağıdaki gibi tanımlanmış olsun.
⎧ 0
⎪ ( p − 90)
⎪
μGˆ ( p ) = ⎨
⎪ 90
⎪⎩ 1
.eğer
p < 90
.eğer
90 ≤ p ≤ 180 ,
.eğer
180<p
Bu durumda bu problemi Sakawa’nın metodu ile çözersek aşağıdaki sonuçlar elde edilir.
( x1 = 0.7785859, x2 = 0, 2214141, σ ∗ = 0.800727311198660585)
%1 = p% 2 = (18, 21, 24) telorans seviyesi ve v% = (155,165,175) tatmin seviyesi için
Aynı problemi p
Defuzzification fonksiyon metodu ile çözersek sonuçlar şu şekilde olur.
( x1 = 0.772472, x2 = 0, 227528, σ ∗ = 0.800472623506331304)
5
SONUÇ
Fuzzy hedefli ve fuzzy ödemeli iki kişili sıfır toplamlı oyunların çözümleri için Sakawa’nın metodu ve
Defuzzifikasyon fonksiyon metot sunuldu. Bu metotlar bir örnek üzerinde incelendi. Sonuçlara dikkat edilirse
∗
aynı sonuçların elde edildiği görülür ( σ = 0.8 ). Örneğin çözümlerinde Maple 12 bilgisayar programı
kullanılmıştır.
34
DPÜ Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi
Sayı 21, Nisan 2010
Fuzzy Matris Oyunlarının Çözümleri Üzerine
A.C.Çevikel, M.Ahlatçıoğlu
KAYNAKÇA
[1] M. Sakawa, and I. Nishizaki, Max-Min solutions for fuzzy multiobjective matrix games, Fuzzy set and
Systems, Vol.67, pp.53-69, 1994.
[2] K. Shimizu, and E. Aiyoshi, Necessary conditions for min-max problems and algorithm by a relaxation
procedure, IEEE Trans. Automat. Control AC-25, 62-66 ,1980
[3] A. Charnes, and W. Cooper, Programming with linear fractional function, Naval Res. Logist. Quart. 9, 181186, 1962
[4] I.; Nishizaki, M. Sakawa, Fuzzy and Multiobjective Games for Conflict Resolution, Heidelberg; New York:
Physica-Verl. 2001
[5] W.D. Cook, Zero-sum games with multiple goals, Naval Res. Logist. Quart. 23, 615-622 1976
[6] M. Zeleny, Games with multiple payoffs, International Journal of Game Theory, Vol.4, pp. 179-191, 1975.
[7] L. Campos Fuzzy linear programming models to solve fuzzy matrix games, Fuzzy Sets and Systems,
Vol.32, pp.275-289, 1989
[8] V. Vijay, S. Chandra, C.R. Bector, Matrix games with fuzzy goals and fuzzy payoffs, Omega, Vol.33, pp.
425-429, 2005
[9] M. Sakawa, Interactive computer program for fuzzy linear programming with multiple objectives,
International journal of man-machine studies, Vol.18, pp.489-503, 1983.
[10] R.R. Yager, A procedure for ordering fuzzy numbers of the unit interval, Information Sciences, Vol.24,
pp.143-161, 1981
[11] H.J. Zimmermann, fuzzy programming and linear programming with several objective functions, Fuzzy
sets and systems, Vol.1, pp.45-55, 1978
[12] J.P. Aubin, Mathematical Methods of Game and Economic Theory 1979
[13] J.P. Aubin, Cooperative fuzzy game, Math. Of Oper. Res. 6 1-13, 1981
[14] D. Butnariu, Fuzzy games : A description of the concept, Fuzzy sets and systems 1, 181-192, 1978
[15] D. Butnariu, Stability and shapley value for n-person fuzzy game, Fuzzy sets and systems 4, 63-72, 1980
[16] C.R. Bector, S. Chandra, On duality in linear programming under fuzzy environment, Fuzzy sets and
systems 125:3, 17-25, 2002
[17] C.R. Bector, S. Chandra, V. Vijay, Matrix games with fuzzy goals and fuzzy linear programming duality,
Fuzzy Optimization and Decision Making 3:2 55-69, 2004
[18] C.R. Bector, S. Chandra, Vijay V, Duality in linear programming with fuzzy parameters and matrix games
with fuzzy payoffs, Fuzzy sets and systems 146:2, 53-69, 2004
[19] T. Maeda On characterization of equilibrium strategy of two person zero-sum games with fuzzy payoffs,
Fuzzy sets and systems 139:2, 83-96, 2003
[20] Li D-F. A fuzzy multiobjective approach to solve fuzzy matrix games, The journal of Fuzzy Mathematics
7:907-12, 1999
35
Download
Random flashcards
qweeqwqwe

5 Cards oauth2_google_78146396-8b44-4532-a806-7e25cc078908

En Mimar Architecture LTD ŞTİ XD

2 Cards asilyasar069

KIRIHAN GÜMÜŞ DEDEKTÖR

6 Cards oauth2_google_49cd8e53-7096-4be6-ba73-4ff7e4195b4b

321işletme

2 Cards oldcity

Create flashcards