Uploaded by tankaan_111

ALMUS BARAJ GÖLÜ CBS VE UA İLE ALANSAL DEĞİŞİM

advertisement
T.C
AKSARAY ÜNĠVERSĠTESĠ
MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ
HARĠTA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ
ALMUS BARAJ GÖLÜNÜN CBS VE UA YÖNTEMLERĠ ĠLE
ZAMANSAL DEĞĠġĠMĠ
HAZIRLAYAN
TANKAĞAN KARABAY
DANIġMAN
Dr. Esra GÜRBÜZ
Nisan, 2019
i
ĠÇĠNDEKĠLER
ĠÇĠNDEKĠLER ................................................................................................................... ii
ÖZET .................................................................................................................................. 1
TEġEKKÜR ........................................................................................................................ 2
KISALTMA LĠSTESĠ ....................................................................................................... 3
SEMBOL LĠSTESĠ ............................................................................................................. 2
TABLO LĠSTESĠ ................................................................................................................ 4
SEMBOL LĠSTESĠ ............................................................................................................ 5
1.GĠRĠġ ............................................................................................................................... 6
1.1 ÇalıĢma Alanı Ve Konumu ......................................................................................... 7
1.2 Tezin Amacı .................................................................................................................. 7
1.3 Tezin Kapsamı .............................................................................................................. 7
1.4 Litaratür Özeti ............................................................................................................. 8
2.MALZEME VE YÖNTEM ............................................................................................. 9
2.1 Kullanılan Veriler ........................................................................................................ 9
2.1.1 Uydu Verileri ......................................................................................................... 9
2.1.2 Almus Barajı Sıcaklık Haritası ......................................................................... 10
2.2.3 Asimilasyon Kapasitesi ....................................................................................... 10
2.2 DeğiĢimi Belirlemede Zaman Ve Çevre Etkenleri ................................................ 11
2.2.1 Balık Üretim Çiftlikleri .................................................................................... 11
2.1.2 Almus Barajı Ötrofikasyon Riski ..................................................................... 13
3.ALMUS BARAJ GÖLÜNÜN ZAMANSAL DEĞĠġĠMĠ ........................................... 14
3.1. 1984-2019 Yılları Arası Almus Barajı Google Earth Pro Uydu Görüntüleri ..... 14
3.1.1 1984 Uydu Görüntüsü......................................................................................... 14
3.1.2 1989 Uydu Görüntüsü......................................................................................... 14
ii
3.1.3 1999 Uydu Görüntüsü........................................................................................ 15
3.1.4 2009 Uydu Görüntüsü ...................................................................................... 16
3.1.5 2014 Uydu Görüntüsü ....................................................................................... 16
3.1.6 2019 Uydu Görüntüsü........................................................................................ 17
3.2 1984 Ġle 2019 Yıllarının Uydu Görüntülerinin Analizi.......................................... 17
3.3 2014 Ġle 2019 Yıllarının Uydu Görüntülerinin Analizi .......................................... 18
4.TARTIġMA VE SONUÇLAR ....................................................................................... 19
5.KAYNAKLAR ................................................................................................................ 20
iii
ÖZET
ALMUS BARAJ GÖLÜNÜN ZAMANSAL DEĞĠġĠMĠNĠN UZAKTAN ALGILAMA
VE COĞRAFĠ BĠLGĠ SĠSTEMLERĠ ĠLE BELĠRLENMESĠ
Uzaktan algılama, dünya yüzeyinin sistematik ve geniş ölçekli gözlemleri için kullanılan bir
teknolojidir. Büyük çaplı araştırma ve uygulama birimi için temeldir. Araştırılan bölge
genelin‟ de su kütlesinde ki değişikliklerin izlenmesi hedeflenmiştir.
Almus Baraj Gölü, Tokat şehrine bağlı Almus ilçesinde bulunan,1966 yılında tamamlanan,
hidroelektrik santrali için inşa edilmiş yapay bir göldür. Doğusunda: Reşadiye ilçesi ve Sivas
ili Hafik ilçesini, Batısında: Tokat ili, Kuzeyinde: Niksar ilçesi, Güneyinde: Sivas ili
bulunmaktadır. Almus‟un iklimi Karadeniz in tesiri altında kalan sahalarla Orta Anadolu‟nun
kara iklimi yanında geçiş teşkil eder. Yağış genellikle aylara dağılmıştır. Ortalama olarak
yağış 5442 mm‟dir.
Çalışmanın uygulama bölümünde geçmiş yıllara ait harita ve uydu görüntüleri analizi
yapılarak değerlendirme sonuçları verilmiştir. Böylelikle değişimin türü, yönü ve miktarı
belirlenmiş, bu değişimlerin nedenleri açıklanmıştır. Çevre koşulları da dikkate alınarak su
kütlesinde ki değişim miktarı, geçmişten günümüze kadar olan süreçte azalmış ve azalmaya
devam etmektedir. 1966 yılında 3230 hektar olan baraj gölü, 2019 yılında 2406 hektar a
düşmüştür.
1
TEġEKKÜR
Öncelikle, bu çalışmanın hazırlanmasında büyük emeği olan, engin bilgi ve
tecrübelerinden daima yararlandığım, yönlendirme ve bilgilendirmeleriyle çalışmamı bilimsel
temeller ışığında şekillendiren, yardımlarını hiçbir zaman esirgemeyen ve her zaman anlayışlı
olan tez danışmanım, Hocam Doç. Dr. Esra GÜRBÜZ’ e teşekkürü bir borç bilirim.
Bu çalışmanın tamamlanabilmesi için bilgi ve desteğini esirgemeyen Almus
Kaymakamlığındaki değerleri meslektaş büyüklerime şükranlarımı sunarım.
Beni dünyaya getiren, yetiştiren ve her zaman yanımda olan en büyük desteğim annem
Gülsüm KARABAY ve babam Erol KARABAY „a sonsuz teşekkür ederim
2
KISALTMA LĠSTESĠ
Km²: kilometre kare
mm: milimetre
CBS: Coğrafi Bilgi Sistemleri
UA: Uzaktan Algılama
GIS: Geographic Information Science
GEP: Google Earth Pro
Lc: Kritik yük
[P]λ,c: Kritik fosfor konsantrasyonu
Qs:qs = (z/Tw) Hidrolik yük
z: Ortalama derinlik
Tw: Hidrolik bekleme süresi
A: Gölalanı
Y: Göl asimilasyon kapasitesini ifade etmektedir.
3
ġEKĠL LĠSTESĠ
ġekil 1.1 Tokat İlinin Türkiye haritasında konumu
ġekil 1.2 Almus barajının topoğrafı haritası.
ġekil 2.1 Almus Barajının sıcaklık haritası.
ġekil 2.2 Dünyada ağ kafes balıkçılığı üretim durumu.
ġekil 2.3 Almus Barajının Ötrofikasyon Haritası.
ġekil 3.1 Almus Barajı 1984 Yılı Google Earth Pro Uydu Görüntüsü
ġekil 3.2 Almus Barajı 1989 Yılı Google Earth Pro Uydu Görüntüsü
ġekil 3.3 Almus Barajı 1999 Yılı Google Earth Pro Uydu Görüntüsü
ġekil 3.4 Almus Barajı 2009 Yılı Google Earth Pro Uydu Görüntüsü
ġekil 3.5 Almus Barajı 2014 Yılı Google Earth Pro Uydu Görüntüsü
ġekil 3.6 Almus Barajı 2019 Yılı Google Earth Pro Uydu Görüntüsü
ġekil 3.7 Almus Barajının 1984-2019 Yıllarına Ait Google Earth Pro Uydu Görüntülerinin
Çakıştırılması
ġekil 3.8 Almus Barajının 2014-2019 Yıllarına Ait Google Earth Pro Uydu Görüntülerinin
Çakıştırılması
4
TABLO LĠSTESĠ
Tablo 2.1 Almus Barajının Asimilasyon Kapasitesi(Almus.gov.tr)
Tablo 2.2 Almus Barajında Üretilen Balık Miktarı(1975-2018)
Tablo 2.3 Almus Barajının Trofik Durumu(Almus.bel.tr)
Tablo 3.1 Almus Barajının Yıllara Göre Alansal Değişimi(1984-2019)
5
1.GĠRĠġ
1.1.ÇALIġMA ALANI VE KONUMU
Tokat, Orta Karadeniz Bölgesinin iç kesiminde yer alan, tarihi kültürel ve doğal
güzelliklerini koruyarak günümüze kadar taşıyan ender bir Anadolu şehridir. Kuzeyinde
Samsun, Kuzeydoğusunda Ordu, Güney ve Güney Doğusunda Sivas, Güneybatısında Yozgat,
Batısında Amasya, topraklarıyla çevrili olan ilimiz, Yeşilırmak‟ın bereketli vadisinin üzerinde
kurulmuş olmasının verdiği avantajıyla, tarihi boyunca önemli bir yerleşim merkezi olma
özelliğini göstermiştir. Tokat‟ın merkez ilçesi güneyde yüksek kesim, orta kesim ve kuzeyde
aşağı kesim olmak üzere üç bölüm halinde kümelenmiştir. Tokat ili Karadeniz kıyısı ile İç
Anadolu arasında geçit alanı durumunda olup, bölgede değişik yörelerde değişik iklim tipleri
görmekteyiz. Kelkit vadisinde kışlar ılık ve yazlar sıcak geçerken, Reşadiye‟nin güneyinde
Akdeniz bölgesi iklimini andıran bir iklim görülmektedir. Tozanlı vadisinde kışlar ılık, yazlar
serin geçerken, Çekerek bölümünde, yayla karakteri sert kışlar, serin yazlar görülür ilde
yağmurlar batı rüzgârları ile gelir. Yağmur daha çok baharda yağar. Yaz aylarında,
akşamüzerleri kuzeyde, denizden meltem rüzgârları, kışında doğudan soğuk rüzgârlar eser.
ġekil 1.1 Tokat İlinin Türkiye haritasında konumu
Almus Orta Karadeniz Bölgesinde Tokat iline bağlı 36 Km mesafede bir ilçe olup,
Doğusunda: Reşadiye ilçesi ve Sivas ili Hafik ilçesini, Batısında: Tokat ili, Kuzeyinde: Niksar
ilçesi, Güneyinde: Sivas ili bulunmaktadır. Kuzey yarım küresinde, enlemi 40 derece 22
dakika, boylamı: 36 derece 55 dakikadır. Yüzölçümü 750 km² olup, 832 rakımlıdır. Almus‟un
iklimi Karadeniz in tesiri altında kalan sahalarla Orta Anadolu‟nun kara iklimi yanında geçiş
teşkil eder. Yağış genellikle aylara dağılmıştır. Ortalama olarak yağış 5442 mm‟dir. Ocak
6
Şubat, Mart, Nisan, Mayıs aylarında yağış maksimum dereceye yükselir. En az yağış düşen
aylar Temmuz ve Ağustos dur. Baraj yeri ilçenin en verimli arazileri üzerinde bulunmaktadır.
Almus barajı Gölünde su tutulmaya Ekim 1966 da başlanmış olup yüzölçümü 3230 hektardır.
Almus barajı gölü 519 km uzunluğundaki Yeşilırmak Nehrinin üst havzasında yer alan,
yükseklikleri 2700 metreleri bulan Asmalı ve Köse dağlarından beslenmektedir.
ġekil 1.2 Almus barajının topoğrafı haritası.( Gop.edu.tr)
Almus Baraj Gölünün Yeşilırmak Nehrinin üst havzasında yer alması ve burada başlayan
olumsuz bir durumun tüm havzayı etkileme durumu göz önüne alındığında gölün su
kalitesinin korunması; tüm havza (Tokat-Amasya-Samsun) için önem arz etmektedir.
Göl havzasında endüstriyel bir kirletici olmadığından göl sadece yayılı kirleticilerin
(yerleşim, balıkçılık, tarım, hayvancılık ve ormancılık faaliyetlerinin) baskısına maruz
kalmaktadır. Yayılı kirletici olan azot ve fosfor gibi besleyici elementlerin göl suyundaki
konsantrasyonundaki artış, mikroskobik su bitkileri çoğalması “ötrofikasyon” denilen olaya
sebep olarak su kalitesi olumsuz etkilemektedir. Sonuçta oksijen düşmekte tüm canlılar
ölebilmektedir.
1.2.TEZĠN AMACI
Küresel iklim değişikliği felaketini yaşadığımız bu günlerde, su havzalarının korunması ve
sürdürülebilir kullanımı en önemli gündem maddesidir. Su kalitesini etkileyen ve çeşitli
faaliyetlerle ortaya çıkan kirletici kaynaklar noktasal veya ya yılıcı karaktere
sahiptirler. Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve Uzaktan Algılama (UA) yöntemlerini
kullanarak bu alt havzanın arazi kullanımı/örtüsünü, yayılan kirlilik (N ve P) yüklerinin
kaynaklarını ve nehir sistemleri üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Yıllara ait uydu
görüntüleri(Google Earth Pro) işlenip analiz edilerek zamana bağlı alansal değişimler
hesaplanmıştır. Alanların değişimine etken olan faktörler belirlenerek derecelendirilmesi
yapılmıştır.
1.3.TEZĠN KAPSAMI
7
Tez beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, çalışma alanının konumu, bitki örtüsü ve
tezin amacı ile ilgili bilgiler verilmiştir. Aynı içeriğe sahip geçmiş yıllarda yapılan
araştırmalar ve yazılan tezlerden örnekler verilmiş ve kısaca açıklanmıştır. Ayrıca Almus
baraj gölünün topoğrafı haritası da kullanılmıştır.
İkinci bölümde, çalışmada kullanılan malzeme ve yöntemler açıklanmıştır. Çalışmada yer
alan G.E.P uydu görüntülerinin analiz işlemlerinin nasıl gerçekleştirildiği hakkında bilgi
verilmiştir. Ayrıca Google Earth Pro programı hakkında ön bilgi verilerek diğer çalışma
alanlarında sunulan imkânlar da belirtilmiştir. Değişimi etkileyen Almus baraj gölünün
sıcaklığını gösteren harita, asimilasyon kapasitesi değerleri, balık üretim çiftlikleri yıllara göre
üretim miktarları ve alansal değişimde ki rolü, baraj gölünün ötrofikason riski ve
ötrofikasyonunu gösteren harita kullanılmıştır.
Üçüncü bölümde, harita ve uydu görüntülerine uygulanan işlemlerin sonuçları verilmektedir.
Elde edilen sonuçlar doğrultusunda zamana bağlı alansal değişimlerin değerleri verilmiş ve
baraj gölünün ilk su tutmaya başladığı zaman da ki alanıyla karşılaştırılmıştır. Alansal
değişim olan yıllarda çevre faktörlerinin yana sıra günlük hayatımızda negatif olarak yön
verdiğimiz su kütlesinin azalmasına etki eden faktörler de belirtilmiştir.
Dördüncü bölümde, sonuçlar ve bulgular kısmını oluşturmaktadır. Elde edilen sonuçlar
incelenmiş ve elde edilen sonuçlar karşılaştırılarak bu yöntemin avantajları ve dezavantajları
irdelenecektir. Önemli bir kaynağımız olan Almus baraj gölünün sürdürülebilirliğinin
sağlanmasına değinilmiştir. Almus baraj gölünün zamansal değişiminde kullanılan veriler ve
gelişen teknolojinin önemi aynı zamanda zamansal değişime neden olan etmenler
irdelenecektir.
1.4.LĠTARATÜR ÖZETĠ
Gençer (2011), Eğirdir Gölünün korunmasına yönelik çalışmalarda kullanılmak üzere, göl
çevresi koruma bantları için CORİNE metoduna göre arazi kullanım haritası hazırlamış ve
çalışma alanına ait SPOT – 4 uydu verisi eğitimli sınıflama yöntemine göre sınıflandırmıştır.
Gölü çevreleyen her bir koruma bandı için 1/25000 ölçekte CORİNE arazi kullanım haritası
oluşturmuş ve çalışma sonucunda arazi kullanım türünün en fazla sahip olduğu bitki örtüsünü
belirlemiştir.
ġimĢek (2017) , Bartın çayı havzasında, arazi örtüsü ve arazi kullanımı özelliklerinin tespiti
ve izlenmesinde, daha etkili ve sürdürebilir bir arazi yöntemi için CORINE sistemini
kullanmıştır. Havzaya düşen yağıştan kayıpları çıktıktan sonra geriye kalan yüzeysel akış her
arazi örtü/kullanım sınıfına göre değişiklik göstermekte olduğunu belirtmiştir. Bartın çayı
havzası içinde kalan bölgenin belirlenen CORINE Seviye 4‟e göre arazi kullanım sınıfları
haritasını oluşturmuştur. Yine 4.seviye CORINE arazi sınıflarının yüzey akış katsayısı ( C )
etki dereceleri belirlenerek akış katsayısı risk haritasını oluşturmuştur.
Demirkan (2017), Sentinel – 2 uydusunun arazi kullanımı ve arazi örtüsünün haritalanması
için potansiyelini araştırmakla beraber en çok kullanılan sınıflandırma algoritmaları, destek
8
vektör makinaları(SVM) ve en büyük olabilirlik algoritması, CORINE hiyerarşik
sınıflandırma modeliyle birlikte çalışmıştır. İki aşamada gerçeklesen arazi örtüsü için; ilk
aşamada su, bitki örtüsü, yapılı alan ve çıplak arazi olarak seçmiştir. İkinci aşamada ise
karasal su, deniz suyu, orman/çayır bitki örtüsü tarım arazisi, kısır topraklar ve bitki örtüsüz
tarım arazileri vardır. Kullanılan metodoloji sırasında su ve bitki örtüsünün normalleştirilmiş
su indeksi ve normalleştirilmiş fark vejetasyon indeksi kullanılarak çıkartmıştır. Destek vektör
makinelerinin, en büyük olabilirlik algoritmasından yüzde 8 daha yüksek performans
gösterdiğini belirlemiş ve hiyerarşik sınıflandırma, hiyerarşik olmayan sınıflandırmadan daha
iyi sonuç verdiğini de saptamıştır.
Hamid (2017), Yazar Irak‟ın Erbil kentinde Shaqlawa bölgesinde 2000,2007 ve 2015 landsat
7 ETM uydu görüntülerini kullanarak arazi örtüsünün değişikliğinin tespitini yapmıştır. Bu
bağlamda kullanılan uydu görüntülerine sınıflandırma işlemlerini uygulamış ve arazi örtüsü
haritalarını hazırlamış. Hata matrisleri oluşturularak ve doğruluk analizleri yapılarak arazi
örtüsündeki değişimin miktarına ulaşılmaya çalışılmıştır.
Saeed (2018), Yazar Duhok barajı havzasının CBS temelli arazi kullanımı ve arazi
değişkenliğinin tespiti için GIS ve RS teknolojilerini kullanmıştır. Tez yazarı tarafından iki
uydu görüntü verisi kullanılmış, bunlar 2001 yılı Thematic mapper görüntü verileri ve 2015
yılından itibaren gelişmiş tematik eşleştirici görüntüleridir. Çalışma alanında ki görüntüler
dört farklı sınıfa ayrılarak incelenmiş. Bunlar kayaçlar, çayır-mera ve su kütlesidir.
Değişiklikleri tespit etmek için NDVI endeksini kullanmış. Erdas programında değişikliklerin
yoğunluğunu saptamak için Imagine kullanmış ve 15 yıl içerisinde artan veya azalan su
hacminin hesabını belirlemiştir.
2.MALZEME VE YÖNTEM
2.1. Kullanılan Veriler
2.1.1.Uydu Verileri
Uzaktan Algılama; yeryüzünden belirli uzaklıklara, atmosfere veya uzaya yerleştirilen
platformlara monte edilmiş ölçüm aletleriyle (özellikle yapay uydular) yeryüzünde bulunan
doğal ve yapay nesneler hakkında bilgi alma ve değerlendirme teknikleri olarak
tanımlanabilmektedir. Günümüzde yerküre ile uğraşan tüm bilim dalları uzaktan algılamayı
kullanmaktadır.
Coğrafi Bilgi Sistemleri; konuma dayalı gözlemlerle elde edilen grafik ve grafik-olmayan
bilgilerin toplanması, saklanması, işlenmesi ve kullanıcıya sunulması işlevlerini bütünlük
içerisinde gerçekleştiren bir bilgi sistemidir.
Tüm dünyanın uydularından çekilmiş olan değişik çözünürlükte ki fotoğrafların görüldüğü
ve Google Labs tarafından alınan Keyhole adlı şirketin geliştirdiği bir bilgisayar yazılımı ile
gerçekleştirilmiştir. Earth yoğun yerleşim olan bazı bölgelerin ayrıntılı görüntüleri ile internet
üzerindeki sayfaları ziyaret ederek indirilen yazılımı bilgisayara yükleyerek
inceleyebileceğimiz bir yazılımdır. Alan hesabı yapma olanağı ile de istediğimiz yeri
tarayabilir ve görebiliriz.
9
Pek çok özelliği bulanmakla beraber; Tarihi görüntülerle değişiklikleri görebilme, tur
kaydedebilme, 3 boyutlu binalar, sokakları net görebilme, harita katmanları, yıldızları, mars ı
ve ay ı gezebilme, okyanus diplerine dalabilme, dağları ve tepeleri üç boyutlu görebilme, uçuş
simülatörü, yerel işletmeleri bulabilme, parklar, okullar, hastaneler ve havaalanlarını
görebilme özelliğine sahiptir.
2.1.2 Almus Baraj Gölünün Sıcaklığı
Almus baraj gölü 1966 yılından beri bünyesinde bulundurduğu aktif olarak elektrik üreten
hidroelektrik santralinin de büyük etkisiyle sıcaklığı kış aylarında bile sabit şekilde devam
etmektedir. Suyun sürekli sıcak kalması balık çiftliklerinde bulunan çok sayıda balığın
ölmesine neden olduğu gibi aynı zamanda suyun buharlaşma yüzde sinide artırmaktadır.
Buharlaşan su doğrudan gölün alanında azalmaya neden olur.(Şekil 2.1)
ġekil 2.1 Almus Barajının sıcaklık haritası(Almus.gov.tr)
2.2.3 Asimilasyon Kapasitesi
Hesaplanması gereken önemli bir kısıt parametresi de, kullanım alanlardan kaynaklanan
fosfor yükünün ne kadarının göl tarafından tolere edilebileceğinin belirlenmesi olmuştur.
Gölün fosfor asimilasyon kapasitesini belirlemek için Vollenweider metodu [Vollenweider,
1976] kullanılmıştır. Kullanılan denklem 2,2‟de yer almaktadır.
𝐿𝑐=𝑃𝜆.𝑐×𝑞𝑠×(1+𝑇𝑤)
𝑌=𝐿𝑐×𝐴
(2.2)
(2.3)
10
V
950 x106
m³
Q çıkış
20
m³/sn
Q çıkış
750x106
m³/yıl
Z
30
m
A
31.3
km²
Ptot
30
µg /L
Tw
0.79
yıl
qs
38
m/yıl
Lc
2040
mg/m²-yıl
Y
63852
kg/yıl
Tablo 2.1 Almus Barajının Asimilasyon Kapasitesi(Almus.gov.tr)
Yöntemi uygulayabilmek için gerek parametreler göle ait proje karakteristiklerinden elde
edilmiştir. Yapılan hesap Tablo ‟da yer almaktadır. Tablo „da göl asimilasyon kapasitesi
hesabına göre göl ancak 64 ton/yıl düzeyinde bir asimilasyon gücüne sahiptir. Gölde balık
yetiştiriciliğinden 70 ton/yıl fosfor girdisi düşünüldüğünde gölün hazmetme kapasitesi
asılmıştır. Ötrofikasyon yaşanma ihtimali yüksektir.
2.2 DeğiĢimi Belirlemede Zaman Ve Çevre Etkenleri
2.2.1 Balık Üretim Çiftlikleri
Türkiye‟nin yaklaşık 500 bin ton civarında olan su ürünleri üretiminin 200 bin tonu (% 40)
yetiştiricilikten elde edilmektedir. Bu üretim yaklaşık 100 bin tonu (% 50) alabalık
üretiminden kaynaklanmakta olup pazar değeri 1 milyar TL„nin üzerindedir. Tokat İlinde
alabalık üretiminin tamamı ve Türkiye üretiminin yaklaşık % 4‟unu üreten Almus Baraj
Gölünde 30 adet işletmede yaklaşık 5000 ton alabalık üretilmekte ve bölgeye yaklaşık 70
milyon TL girdi sağlanmaktadır. Tokat İli ve Almus Baraj Gölü üretim potansiyeli dikkate
alınarak bu değerler; uygun işletme teknikleri, işleme ve pazar çalışmaları ile 250 milyon TL
büyüklüğüne çıkartılabilir bir potansiyele sahiptir. Su kaynakları açısından ülkemizde ilk
sıralarda yer alan Tokat İli, bu zenginliğini balık üretimine tam olarak yansıtamamıştır.
Sulama, taşkın ve enerji amaçlı olarak, 1966 yılında su tutan Almus Baraj Gölü su kalitesinin
alabalık yetiştiriciliği açısından 2004 yılı itibariyle uygun ekolojik şartlara sahip olmasına
karşılık; küresel iklim değişimi, işletmecilik şekilleri ve su kalitesi değişimleri gibi
sorunlardan dolayı ciddi bir dar boğaza girmiştir.
11
Balık Üretimi(ton)
6000
5000
4000
3000
2000
1000
0
1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010 2015 2018
Balık Üretimi(ton)
Tablo 2.2 Almus Barajında Üretilen Balık Miktarı
ġekil 2.2 Türkiye deki balıkçılık sektöründe öne çıkan su kaynakları
2.1.2 Almus Barajı Ötrofikasyon Riski
Ötrofikasyon, göl gibi herhangi bir büyük su ekosisteminde, başta karalardan gelenler
olmak üzere, çeşitli nedenlerle besin maddelerinin büyük oranda artması sonucu, plankton ve
alg varlığının aşırı şekilde çoğalmasıdır.
12
ġekil 2.3 Almus Barajının Ötrofikasyon Haritası(Almus.bel.tr)
Tablo 2.3 Almus Barajının Trofik Durumu(Almus.bel.tr)
Gölün trofik durumu “ötrofikasyon riski” kritik dönem olan yaz mevsiminde üst mesotrofik
seviyede “61” hesaplanmış; ancak bazı bölgeler de “88” değerine ulaşıldığı ve ötrofikasyon
yaşandığı tahmin edilmiştir. Gölün bazı yerleri ise iyi düzeyde olduğu “38” indeks değeri ile
temsil edildiği görülmüştür. Gölde ötrofikasyonun yaygınlaşmasını önlemek için kirlilik
kaynakların‟ dan gelen baskıların azaltılması gerekmektedir.
13
3.ALMUS BARAJ GÖLÜNÜN ZAMANSAL DEĞĠġĠMĠ
3.1. 1984-2019 Yılları Arası Almus Barajı Google Earth Pro Uydu Görüntüleri
3.1.1 1984 Uydu Görüntüsü
ġekil 3.1. Almus Barajı 1984 Yılı Google Earth Pro Uydu Görüntüsü
1984 yılına ait G.E.P uydu görüntüsü analiz edilerek almus barajının kapladığı alan
hesaplanmıştır. 1966 yılında su tutmaya başlayan almus barajının maksimum kapasitesi 3230
hektar dır. 1984 yılında almus barajının alanı 3166 hektar olarak hesaplanmıştır. 18 yıl içinde
64 hektar lık bi alan kaybı yaşanmıştır. G.E.P proğramı kullanılarak 1984 yılında barajın
çevresi 67,3 km olarak hesaplanmıştır. Şekil 7. de Almus barajının kapladığı alan çizgilerle
belirtilmiştir.
3.1.2 1989 Uydu Görüntüsü
ġekil 3.2 Almus Barajı 1989 Yılı Google Earth Pro Uydu Görüntüsü
14
1989 yılına ait G.E. P uydu görüntüsü analiz edilerek Almus barajının alanı 2397 hektar
olarak hesaplanmıştır. 1989 yılında Almus barajın çevresi 53,6 km‟dir. 1989 yılında çevre
köylerde dahil olmak üzere tarım da kullanılmak üzere sulama kanalları inşa edilmiştir. Şekil
8. de sağ alt köşede kuraklığın başlangıcı olarak nitelendirebileceğimiz küçük su kütleleri
barajdan bağımsız şekilde ayrılmıştır. 1984-89 yıllarının uydu görüntülerini ve su kütlesini
karşılaştırdığımızda 769 hektarlık alan değişimi bariz şekilde ortaya çıkar.
3.1.3 1999 Uydu Görüntüsü
ġekil 3.3 Almus Barajı 1999 Yılı Google Earth Pro Uydu Görüntüsü
1999 yılına ait Almus barajının GEP uydu görüntüsü analiz edilerek kapladığı alan 2677
hektar olarak hesaplanmıştır. Çevresi 59,4 km dir. 10 yıllık süre zarfı içinde (1989-99)
barajdaki su kütlesi 230 hektar artmıştır. Şekil 9. da Almus barajın kapladığı alan çizgilerle
belirtilmiştir.1975 yılından 1995 yılına kadar sürekli artış halinde devam eden balık üretim
çiflikleri, 1995-2000 yılları arasında durdurulmuş ve yeni açılacak çiflikler için izin
verilmemiştir. Su kütlesindeki artışın büyük sebepi Almus‟un 4 yıl (1996-97-98-99) boyunca
yoğun kar ve yağmur altında kalmasıdır.
3.1.4 2009 Uydu Görüntüsü
15
ġekil 3.4 Almus Barajı 2009 Yılı Google Earth Pro Uydu Görüntüsü
2009 yılına ait Almus barajının G.E.P uydu görüntüleri analiz ederek kapladığı alan 2822
hektar olarak hesaplanmıştır. Almus barajının 2009 yılında çevresi 59,8 km dir. 1999 yılında
almus barajının alanı 2677 hektarken, 2009 yılında barajın kapladığı alan 195 hektar artmıştır.
3.1.5 2014 Uydu Görüntüsü
ġekil 3.5 Almus Barajı 2014 Yılı Google Earth Pro Uydu Görüntüsü
2014 yılına ait G.E.P uydu görüntüleri analiz edilerek Almus barajının kapladığı alan 2600
hektar olarak hesaplanmıştır. Almus barajının 2014 yılında çevresi 58.7 km olarak
hesaplanmıştır. Şekil 11. de almus barajının kapladığı alan çizgiler içine alınarak
belirtilmiştir. 1966 yılında 3230 hektar olan Almus barajı 2014 yılına kadar 630 hektar
düşmüştür. 2009 yılından beri alan daki değişim 222 hektar dır.
16
3.1.6 2019 Uydu Görüntüsü
ġekil 3.6 Almus Barajı 2019 Yılı Google Earth Pro Uydu Görüntüsü
2019 yılına ait G.E.P uydu görüntüsü analiz edilerek Almus barajının alanı 2406 hektar
olarak hesaplanmıştır. Almus barajının çevresi 54.2 km dir. 2014 yılından beri barajdaki
alansal değişim 194 hektar olarak hesaplanmış.
3.2 1984 Ġle 2019 Yıllarının Uydu Görüntülerinin Analizi
ġekil 3.7 Almus Barajının 1984-2019 Yıllarına Ait Google Earth Pro Uydu Görüntülerinin
Çakıştırılması
1984-2019 yıllarının G.E.P uydu görüntülerini çakıştırdığımızda Almus barajındaki alansal
değişimi çok net şekilde görebiliyoruz. 1984 yılından 2019 yılına kadar 760 hektarlık alan
kaybı yaşanmıştır. Balık üretim çiftliklerinin maksimum sayıya ulaşması sonucu,
çiftliklerdeki balıkların beslenme ihtiyacını karşılamak için günlük 500 kg balık yeme
kullanılmaktadır. Balık yemlerinin %60 kafesleri de geçerek barajın en dip noktalarına ulaşır,
17
bu nedenle barajın dip derinliğinin azalması yüzeyin genişlemesine etken olur. Şekil 13. de
gördüğümüz pembe alan 1984 yılına ait Almus baraj yüzeyini göstermektedir, daha küçük
olan kırmızıçizgilerle belirtilen alan ise 2019 yılını belirtir. 34 yılı kapsayan alansal değişim
de yüzeyin genişlemesi net bir şekilde bellidir.
3.3. 2014 Ġle 2019 Yıllarının Uydu Görüntülerinin Analizi
ġekil 3.8 Almus Barajının 2014-2019 Yıllarına Ait Google Earth Pro Uydu Görüntülerinin
Çakıştırılması
Alan(ha)
3500
3000
2500
2000
1500
1000
500
Alan(ha)
0
1984
1989
1999
2009
2014
2019
Tablo 3.1. Almus Barajının Yıllara Göre Alansal Değişimleri
18
4.TARTIġMA VE SONUÇLAR
Almus ilçesinde yaşamlarını sürdüren bir çok hanenin geçim kaynağı dolaylı yada doğrudan
Almus baraj gölünden gelmektedir. 13 tane restoran, küçük veya büyük işletmelerden oluşan
17 tane balık yetiştirme çiftlikleri vardır. Çiftliklerde yerli halkın çalışma oranı %70‟dir. Bu
oran yaklaşık 130 kişiye tekabül etmektedir. Restoran işletmelerini de dahil ettiğimizde bu
sayı 200 kişiye çıkmaktadır. Bilgisiz ve düzensiz yapılan yetiştiricilik yüzünden Almus baraj
gölünün ömrü kısalmaktadır. Uydu görüntülerini analiz ettiğimizde çıkan sonuçlar
doğrultusunda baraj su seviyesinin düşmesine rağmen çiftlik olan bölgelerde su kütlesinin
derinliğin aksine genişleyerek büyüdüğünü görürüz. Bu büyümenin tek nedeni çiftliklerde ki
balıkların gün içinde 2 defa yemlenmesi ve kafeslerin içine atılan yemlerin yaklaşık %40 ı
ağların içinden geçerek barajın en dip noktasına varmasıdır. Bir ay da tüketilen yem miktarı
15 ton dur. Ay da 6 ton yem baraj dibine inerek orada bataklık oluşturmuştur. 1966 yılından
2017 yılına kadar devlet tarafından işletilen hidroelektrik santrali 2017 yılından itibaren özel
bir şirket tarafından işletilmesi devir alınmıştır. Devlet tarafından işletildiği süreçte barajın
kritik seviyeye gelmesi durumunda hidroelektrik santralindeki üretim durur ve seviye uygun
görülen kısma gelene kadar hiçbir şekilde üretim gerçekleştirilemezdi. Özelle‟ sen
hidroelektrik santrali baraj seviyesini dikkate almaksızın sürekli ve anında üretim
gerçekleştirdiği için düşen su seviyesini engellemeyi mümkün kılmıyor. Almus ilçesine bağlı
çevre köylerin çoğunluğunun yerleşkesi baraj etrafındadır. Köy yerleşkelerinin baraj etrafında
olmasının en büyük sebebi tarım için su kaynağı olarak baraj gölünü kullanmalarıdır. Geçmiş
yıllara ait Google Earth Pro uydu görüntülerinin analizini gerçekleştirdik ve çıkan sonuçları
detaylı bir şekilde ifade ettik. İncelediğimiz ve alanlarını hesapladığımız Almus baraj gölünün
kapasitesinin altında olduğunu hesapladık. 1984 yılından günümüze kadar farklı yıllara ait
uydu görüntülerinin irdelenmesi sonucunda minimum azalma 1966 ile 1984 yılları arasında
iken maksimum azalma 1984 ile 2019 yılları arasındadır. Almus baraj gölünün devamlılığını
ve sürdürülebilirliğini sağlamak için ilgili birimler tarafından çalışmalar başlatıldı. 2020
yılında amaçlanan su seviyesine çıkmak ve temiz su kaynağı olarak tarım başta olmak üzere
bir çok alanda kullanılmak üzere su arıtma tesisleri kurulmuştur.
19
5.KAYNAKLAR
Alp oğlu ġirketler Grubu, Balık üretim çiftlikleri
Demirkan D.Ç, Sentinel-2 görüntülerinin hiyerarşik yöntem ile arazi kullanımı ve arazi
örtüsü sınıflandırılmasının yapılması ve corıne sisteminde kullanılması. Orta Doğu Teknik
Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Jeodezi ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Anabilim
Dalı/2017
Gençer M, Eğirdir gölünü çevreleyen arazilerin Corıne yöntemine göre arazi kullanım
sınıflaması. Süleyman Demirel Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü/Toprak Bilimi ve Bitki
Besleme Anabilim Dalı/Yüksek Lisans Tezi/2011
Hamid Y, Uzaktan algılama ve CBS ile arazi kullanımı ve arazi örtüsünün belirlenmesi:
Shaqlawa (Irak). Aksaray Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü/2017
Saeed A.A, Duhok baraj havzasında CBS temelli uzaktan algılama kullanılarak arazi
kullanımı ve arazi değişikliğinin tespiti. Bingöl Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Toprak
Bilimi ve Bitki Besleme Anabilim Dalı/2018
ġimĢek H, Corıne 4. seviye arazi örtüsü/kullanım sınıflarının belirlenmesi ve yüzey akış risk
haritasının oluşturulması. Bartın Üniversitesi / Fen Bilimleri Enstitüsü / Orman Mühendisliği
Anabilim Dalı/Yüksek Lisans Tezi/ 2017
T.C Almus Ġlçe Kaymakamlığı, Almus Baraj Gölünün Sıcaklı Haritası, Almus Baraj
gölünün ötrofikasyon riski ve haritası, ,Tozanlı havzasının hazmetme kapasitesi,<
http://www.almus.gov.tr >
T.C Almus Ġlçe Belediye BaĢkanlığı, Almus Baraj gölünün tomografik haritası ve konumu
< https://almus.bel.tr >
Tokat Gazi Osman PaĢa Üniversite, < https://muhendislik.gop.edu.tr/Default.aspx?d=trTR >
20
Download
Random flashcards
canlılar ve enrji ilişkileri

2 Cards oauth2_google_d3979ca9-59f8-451c-9cf7-08c5056d5753

qweeqwqwe

5 Cards oauth2_google_78146396-8b44-4532-a806-7e25cc078908

KIRIHAN GÜMÜŞ DEDEKTÖR

6 Cards oauth2_google_49cd8e53-7096-4be6-ba73-4ff7e4195b4b

321işletme

2 Cards oldcity

Create flashcards