Uploaded by pupasamet.htc

Adiectivum Positivum

advertisement
1
Sıfatlarda Derecelendirme:
İsimleri niteleyen kelimeler olan sıfatların üç derecesinden söz edebiliriz: gradus positivus;
gradus comparativus (karşılaştırma derecesi); gradus superlativus (üstünlük derecesi)
vir beatus / bahtiyar adam
vir beatior / daha bahtiyar adam
vir beatissimus / en (çok) bahtiyar adam
1. Adiectivum Positivum: sıfatın sözlüklerde de yer alan derecesidir. Bir sıfatın positivus
derecesini ancak sözlük yardımıyla bilebiliriz.
2. Adiectivum Comparativum: bir sıfat tarafından nitelenen canlı ya da cansız varlıkları,
hayal gücümüzün, düşünme yetimizin ürünü olan soyut varlıkları karşılaştırmak için
sıfatın bu derecesi kullanılır. Türkçede sıfatın başına “daha” kelimesi getirilerek
yapılırken Latince’de sıfatın masculinum genetivus singularis’indeki çekim eki –i,
yada –is atılarak bunun yerine masculinum ve femininum isimleri nitelemek için –ior,
neutrum isimleri nitelemek için –ius eki getirilerek oluşturulur. Bütün sıfatların
karşılaştırma derecesi “melior, melius” / “daha iyi” sıfatı gibi çekilir. Bir istisna
olarak, çekim gövdesi sesli harfle biten sıfatların comparativus’u sıfatın başına
“magis” kelimesi (zarf) getirilerek yapılır. Buna örnek olarak “idoneus” / “uygun”
sıfatı verilebilir. Bu sıfatın çekim eklerini getirdiğimiz gövdesi “idone-“, -e seslisiyle
son bulduğundan, bu sıfatın comparativus derecesi “magis idoneus” / “daha uygun”
şeklinde olur. (arduus, ingenuus, necessarius, noxius, pius sıfatlarının da gövdeleri
sesli harfle bittiği için comparativus dereceleri “magis” zarfıyla yapılır.
Örnekler:
Positivus
carus, -a, -um
tener, -a, -um
gen. sing. m.
car-i
tener-i
Comparativus
carior (m., f.), carius (n.)
tenerior (m., f.), tenerius (n.)
pulcher, -chra, -chrum
acer, acris, acre
tristis, triste
facilis, -e
pulchr-i
acr-is
trist-is
facil-is
pulchrior (m., f.), pulchrius (n.)
acrior (m., f.), acrius (n.)
tristior (m., f.), tristius (n.)
facilior (m., f.), facilius (n.)
ingens
felix
ingent-is
felic-is
ingentior (m., f.), ingentius (n.)
felicior (m., f.), felicius (n.)
vetus / vetustus, -a, -um
veter-is / vetust-i
vetustior, -ius
Karşılaştırma (comparativus) derecesi cümle içinde şu şekilde kullanılır: Nicelik ve nitelik
bakımından daha üstün konumda olanı ifade eden isim comparativus derecesindeki sıfat
tarafından nitelenirken, daha aşağı konumda olanı ya da kendisiyle karşılaştırma yapılanı
ifade eden isim ya ablativus halinde yazılır, ya da eğer karşılaştırma için “quam” kelimesi
kullanılıyorsa comparativus derecesindeki sıfatın nitelediği isim ile aynı halde bulunur.
2
Dolayısıyla Latincede karşılaştırma yapmanın temelde iki yolu vardır: 1. Ablativus ile
karşılaştırma yapmak: Bu yolla karşılaştırma yapabilmek için karşılaştırmaya konu olan
varlığı ya da nesneyi gösteren isim cümle içinde ya özne görevinde bulunmalı, yani cümle
içindeki hali nominativus olmalı ya da düz tümleç görevinde bulunmalı, yani cümle içindeki
hali accusativus olmalıdır. Bu iki durum dışında, karşılaştırma “quam” ile yapılır. 2. “quam”
kullanarak karşılaştırma yapmak: Bu yolla karşılaştırma yaparken karşılaştırılan isimler aynı
halde bulunurlar.
Örnek:
a. Demosthenes Cicero’dan daha belagatliydi.
Demosthenes eloquentior Cicerone fuit. / Cicerone ablativus halinde
Demosthenes eloquentior fuit quam Cicero / “quam” kelimesi kullanarak karşılaştırma
yapıldığı için, karşılaştırmaya konu olan Demosthenes ve Cicero aynı halde, yani
nominativus halinde olmalıdır.
b. Senin babandan daha mutlu pek az kişi gördüm.
Vidi paucos feliciores patre tuo. / patre tuo ablativus halinde
Vidi paucos feliciores quam patrem tuum. / Karşılaştırmaya konu olan pek az kişi ve
senin baban aynı halde yani accusativus halinde bulunmaktadır.
c. Kitabı senden daha büyük olan öğrenciye verdim.
Librum maiori discipulo quam tibi dedi. / Bu cümlede karşılaştırma sadece bir tek
şekilde, yani “quam” kullanılarak yapılır. Çünkü karşılaştırmaya konu olan “öğrenci /
discipulus” kelimesi, cümledeki görevi gereği dativus halinde bulunmaktadır;
dolayısıyla onunla karşılaştırılan şahıs zamiri “sen / tu” da dativus halinde yani “tibi”
olmalıdır.
3. Adiectivum Superlativum: Türkçede “en” ya da “çok” kelimelerini sıfatın başına
getirerek oluşturduğumuz superlativus / en (çok) üstün olma halini gösteren derece
Latincede genel olarak sıfatın masculinum cinsinin genetivus singularis halindeki
çekim eki atıldıktan sonra –issimus, -a, -um getirilmesiyle oluşturulur. Eğer sıfat,
gövdesi –l harfi ile son bulan bir sıfatsa, sıfatın masculinum cinsinin genetivus
singularis halindeki çekim eki atıldıktan sonra -limus, -a, -um getirilmesiyle,
nominativusu –er ile biten bir sıfatsa, sıfatın masculinum cinsinin nominativus
singularis haline –rimus, -a, -um getirilmesiyle sıfatın superlativus derecesi
oluşturulur. Sıfatların superlativus derecesi üç takılı sıfatlar gibi çekilir.
Örnekler:
Positivus
gen. sing. m. mas. nom. sing.
Superlativus
carus, -a, -um
car-i
carissimus, -a, -um
3
tener, -a, -um
______
tener
tenerrimus, -a, -um
pulcher, -chra, -chrum
______
pulcher
pulcherrimus, -a, -um
acer, acris, acre
______
acer
acerrimus, -a, -um
tristis, triste
trist-is
tristissimus, -a, -um
facilis, -e
facil-is
facillimus, -a, um
ingens
ingent-is
ingentissimus, -a, -um
felix
felic-is
felicissimus, -a, -um
vetus*
veter-is
veterrimus, -a, -um*
Not.: burada bir kuraldışı duruma dikkat etmek gerekir: çekim gövdeleri –l ile bittiği halde
fidelis ve utilis sıfatlarının superlativus derecesi -limus, -a, -um ile değil, -issimus, -a, -um ile
oluşturulur.
fidelis, -e
fidel-is
fidelissimus, -a, -um
utilis, -e
util-is
utilissimus, -a, -um
Çekim gövdesi sesli harfle biten sıfatların superlativus’u sıfatın başına “maxime” kelimesi
(zarf) getirilerek yapılır. Buna örnek olarak “idoneus” / “uygun” sıfatı verilebilir. Bu sıfatın
çekim eklerini getirdiğimiz gövdesi “idone-“, -e seslisiyle son bulduğundan, bu sıfatın
superlativus derecesi “maxime idoneus” / “çok (en) uygun” şeklinde olur. (arduus, ingenuus,
necessarius, noxius, pius sıfatlarının da gövdeleri sesli harfle bittiği için superlativus
dereceleri “maxime” zarfıyla yapılır.
“Quam” kelimesi superlativus derecesindeki bir sıfatla birlikte kullanılabilir. O zaman bu
kelime sıfatın anlamına “mümkün mertebe, olabildiğince” gibi bir anlam katmaktadır.
Quam + adiectivum superlativum / ille cupit quam utilissima dona dare / O adam
olabildiğince yararlı armağanlar vermeyi arzu ediyor.
Comparativus ve superlativus dereceleri kurallı bir biçimde oluşturulan sıfatlardan ayrı olarak
yukarıda açıklanan kurala uymayan sıfatlar da vardır. Bunların comparativus ve superlativus
dereceleri ayrıca öğrenilmelidir.
Positivus
Comparativus
Superlativus
bonus, -a, -um
melior, melius
optimus, -a, -um
Malus, -a, -um
peior, peius
pessimus, -a, -um
Magnus, -a, -um
maior, maius
maximus, -a, um
4
Parvus, -a, -um
minor, minus
minimus, -a, um
Multus, -a, -um
-------, plus
plurimus, -a, um
“multus” sıfatının comparativusu olan plus’un çekimi şu şekildedir.
Sing. / m.&f.
Sing. / n.
Plur. / m.&f.
Plur. / n.
Nom. -------
plus
plures
plura
Gen.
-------
pluris
plurium
plurium
Dat.
-------
-------
pluribus
pluribus
Acc.
-------
plus
plures
plura
Abl.
-------
plure
pluribus
pluribus
Örnek:
Plus pecuniae / daha fazla para (bu örnekte comparativus derecesinde olan “plus” sing.
neut. olarak, nitelediği isimlerin genetivus hali (örn. pecuniae) ile birlikte kullanılır.)
Plures amici nostri hoc sciunt. / Pekçok arkadaşımız bunu bilir.
Sıfatların comparativus ve superlativus dereceleri daha da kuvvetlendirilmek isteniyorsa,
comparativus dereceleriyle birlikte “eo”, “multo” zarfları; superlativus dereceleriyle “longe”,
“quam” zarfları kullanılarak kuvvetlendirilir.
Örnek:
longe nobilissimus / kat be kat soylu, büyük farkla soylu
quam maximus / olabildiğince büyük, mümkün mertebe büyük
eo facilior / çok daha kolay
multo melior / çok daha iyi
Aşağıdaki tabloda görüleceği gibi, Latincede bazı edat ve zarflardan yapılmış
comparativus ve superlativus derecesinde kullanılan sıfatlar da bulunmaktadır. Bu zarf ya da
edatların bazılarının positivus derecesinde sıfatları da bulunmaktadır.
Adv./Praep.
Adiect. Comp.
Adiect. Sup.
prae; pro;
prior, prius
primus, -a, -um
cis; cista
citerior, -ius
----------
5
ultra; ultro
ulterior, -ius
ultimus, -a, -um
intra
interior, -ius
intimus, -a, -um
extra
exterior, -ius
extremus, -a, -um
prope
propior, -ius
proximus, -a, -um
de
deterior, -ius
deterrimus, -a, -um
post
posterior, -ius
postremus, -a, -um
ulter, -tra, -trum
exterus, -a, -um
postumus, -a, -um
supra
superior, -ius
superus, -a, -um
infra
inferus, -a, -um
supremus, -a, -um
summus, -a, -um
inferior, -ius
infimus, -a, -um
imus, -a, -um
Download
Random flashcards
canlılar ve enrji ilişkileri

2 Cards oauth2_google_d3979ca9-59f8-451c-9cf7-08c5056d5753

321işletme

2 Cards oldcity

Terimler

2 Cards oauth2_google_ef32970e-e5f9-4595-9abe-394e9f6bc8d9

asd

2 Cards oauth2_google_9d5f59ca-def3-4a5d-af49-e66040ecd5ff

organeller

2 Cards oauth2_google_6ec0ff36-c9b3-486b-9280-ad514575f56e

Create flashcards