Uploaded by dribrahimk

2 Lipidler

advertisement
Lipidler
Lipidler, ya gerçekten ya da potansiyel olarak yağ asitleri
ile ilişkileri olan heterojen bir grup bileşiktir
Lipidlerin ortak özellikleri
Lipidler, biyolojik kaynaklı organik bileşiklerdir
Lipidlerin yapılarında C, H, O bulunur; ayrıca N, P, S gibi
elementler de bazı lipidlerin yapısına girerler
Lipidlerin temel yapı taşları yağ asitleridir
Lipidler, suda
bileşiklerdir
çözünmeyen,
apolar
veya
hidrofob
Lipidler, kloroform, eter, benzen, sıcak alkol, aseton gibi
organik çözücülerde çözünebilirler
Lipidlerin enerji değerleri yüksektir
Lipidlerin sınıflandırılmaları
Yağ asitlerinin çeşitli alkollerle oluşturdukları esterler basit
lipidler olarak bilinirler
Yağ asitlerinin gliserol (gliserin) ile oluşturdukları esterler
nötral yağlardır; trigliseridler veya triaçilgliseroller diye de
adlandırılırlar
Yağ asitlerinin gliserolden daha büyük moleküllü alkollerle
oluşturdukları esterler mumlardır
Yağ asitleri ve alkole ek olarak başka gruplar içeren lipidler
bileşik lipidlerdir
Fosfolipidler: Yağ asitleri ve alkole ek olarak bir fosforik asit
içeren bileşik lipidlerdir
Sfingolipidler: Gliserol içermeyen, yağ asidi ve uzun zincirli
bir amino alkol olan sfingozin içeren bileşik lipidlerdir.
Sfingolipidlerin fosfat içerenleri, sfingomyelinlerdir; fosfat
içermeyip karbonhidrat içerenleri glikolipidler olarak bilinirler
Yağ aldehitleri ve keton cisimleri lipid türevleridirler
İzopren türevi bileşikler olan karotenoidler ve steroidler
lipidlerle ilgili maddelerdir
Trigliserid, kolesterol ve fosfolipidlerin değişik oranlarda
protein ile kombinasyonu sonucu oluşan moleküler
agregatlar lipoproteinlerdir. Lipoproteinler suda çözünürler
ve lipidler böylece kanda taşınabilirler
Yağ asitleri
Yağ asitleri, hidrokarbon zincirli monokarboksilik organik
asitlerdir; yapılarında, 4-36 karbonlu hidrokarbon zincirinin
ucunda karboksil grubu bulunur
Doğal yağlarda bulunan yağ asitlerinin karbon atomu sayısı
çifttir
Yağ asitlerinin yapısında yer alan hidrokarbon zinciri
karbonları, COOH karbonundan itibaren isimlendirilir;
COOH karbonuna komşu ilk karbon atomuna -karbon,
ikinciye -karbon, üçüncüye -karbon denir; en sonda yer
alan metil grubunun karbonu ise -karbon olarak
isimlendirilir
Yağ asitlerinin sınıflandırılmaları:
-Doymuş (satüre) yağ asitleri
-Doymamış (ansatüre) yağ asitleri
-Ek gruplu yağ asitleri
-Halkalı yapılı yağ asitleri
Yağ asitlerinin çoğu CİS konfigürasyondadır.
Yağ asitlerinin çoğu CİS konfigürasyondadır.
Doymuş (satüre) yağ asitleri
Doymuş (satüre) yağ asitleri, hidrokarbon zincirleri çift bağ
içermeyen ve dallanmamış olan yağ asitleridirler
En basit doymuş yağ asidi, 2 karbona sahip asetik asittir
CH3COOH
Doymuş yağ asitleri, iki karbonlu monokarboksilik asit olan
asetik asit üzerine kurulmuş olarak tasarlanabilirler
Hayvansal yağlarda en çok bulunan doymuş yağ asitleri, 16
karbonlu palmitik asit ile 18 karbonlu stearik asittir
Doymamış (ansatüre) yağ asitleri
Doymamış (ansatüre) yağ asitleri, hidrokarbon zincirinde bir
veya daha fazla çift bağ içeren yağ asitleridirler.
Doymamış yağ
asitleri oda
sıcaklığında
genellikle sıvıdırlar,
suda çözünmezler,
uçucu değillerdir.
Hidrokarbon zincirinde bir çift bağ içeren doymamış yağ
asitleri, monoansatüre (monoenoik) yağ asitleridirler
CH3(CH2)7C=C(CH2)7COOH
İki veya daha fazla çift bağ içeren doymamış yağ asitleri,
poliansatüre yağ asitleridirler. Poliansatüre yağ asitleri,
içerdikleri çift bağ sayısına göre dienoik, trienoik, tetraenoik
yağ asitleri olarak adlandırılırlar
CH3(CH2)4C=CCH2C=C(CH2)7COOH
CH3CH2C=CCH2C=CCH2C=C(CH2)7COOH
CH3(CH2)3(CH2C=C)4(CH2)3COOH
Hayvansal yağlarda en çok bulunan doymamış yağ asitleri,
palmitoleik asit, oleik asit, linoleik asit, araşidonik asittir
Palmitoleik asit
Oleik asit
Linoleik asit
Karbon
iskeleti
16: 1 9
18: 1 9
18: 2 9, 12
Araşidonik asit
20: 4 5, 8, 11, 14
Yağ asidinin adı
Yapı formülü
CH3(CH2)5CH=CH(CH2)7COOH
CH3(CH2)7CH=CH(CH2)7COOH
CH3(CH2)4CH=CHCH2 CH=CH(CH2)7COOH
CH3(CH2)4CH=CHCH2 CH=CHCH2CH=CHCH2CH=
CH(CH2 )3COOH
Hayvanlarda depo yağlarını çoğunlukla palmitik ve oleik
asitler oluşturur; daha az olarak da stearik asit bulunur
Linoleik asit, linolenik asit ve araşidonik asit,
insanlar için esansiyeldirler.
Vücutta sentez edilmezler; besinlerle dışarıdan alınmaları
gerekir.
Linoleik asit, mısır yağı, yer fıstığı, pamuk yağı ve soya
fasülyesi yağı gibi tohum yağlarında bulunur
Linolenik asit, ayrıca keten tohumu yağında bulunur
Araşidonik asit, yer fıstığı yağında daha fazla miktarda vardır
Ek gruplu yağ asitleri
Ek gruplu yağ asitleri, hidrokarbon zincirlerinde hidroksil
grubu veya metil grubu gibi ek gruplar içeren yağ
asitleridirler
Yağ asidinin adı
Dioksistearik asit
Risinoleik asit
Serebronik asit
Oksinervonik asit
Tüberkülostearik asit
Karbon iskeleti
18: 0(9, 10-dioksi)
18: 1 9(12-monooksi)
24: 0(2-monooksi)
24: 1 15(12-monooksi)
18: 0(10-monometil)
Halkalı yapılı yağ asitleri
Halkalı yapılı yağ asitleri, hidrokarbon zincirleri halkalı yapı
oluşturmuş olan yağ asitleridirler
Yağ asidinin adı
Hidnokarpik asit
Şolmogrik asit
Prostanoik asit
Karbon iskeleti
16:1 13
18:1 15
20:0
8
COOH
20
12
prostanoic acid
Yağ asitlerinin kimyasal özellikleri
Yağ asitlerinin karboksil grupları ile alkollerin hidroksil
grupları arasından su çıkışı suretiyle yağ asidi ve alkolün
birbirine ester bağıyla bağlanması sonucu esterler oluşur.
Örneğin trigliseridler, gliserolün yağ asidi esterleridirler
-Yağ asitleri, karboksil grupları vasıtasıyla metallerle tuzları
oluştururlar. Karbon sayısı 6’dan fazla olan yağ asitlerinin
metallerle oluşturduğu tuzlara sabun denir
-Doymamış yağ asitlerinin yapısında yer alan etilen bağı
(CHCH), platin, nikel veya bakır varlığında kolaylıkla
hidrojenle doyurulabilir; iki hidrojen çift bağa girer ve
doymamış yağ asidi doymuş hale geçer
-Doymamış yağ asitlerinin çift bağları, oksidan etkiye göre
sonuçta değişik ürünler meydana gelecek şekilde
oksitlenirler. Çift bağlara O2 girmesiyle peroksit, enodiol,
epoksit, ketohidroksit gibi çeşitli gruplar ortaya çıkar.
R'
O2
R
R
H
H
R'
non-enzymatic
OOH
very reactive
Nötral yağlar (Trigliseridler, triaçilgliseroller, yağlar)
Gerek hayvansal yağlar gerekse bitkisel yağlar, yağ
asitlerinin gliserin (gliserol) ile oluşturdukları oldukça
kompleks esterlerdir; bu esterlere gliserid adı verilir
Gliserinin bir alkol grubu bir molekül yağ asidi ile
esterleşirse monogliserid meydana gelir
Gliserinin iki alkol grubu iki molekül yağ asidi ile esterleşirse
digliserid meydana gelir
Gliserinin üç alkol grubu da üç yağ asidi ile esterleşirse
trigliserid meydana gelir
Genelde yağların yapısı trigliserid biçimindedir
Trigliseridlerde gliserin ile esterleşen yağ asitlerinin üçü de
aynı ise yani , ,  pozisyonlarının hepsinde aynı tür yağ
asidi bulunuyorsa trigliseridler, basit yağlar olarak
tanımlanırlar
Trigliseridlerde gliserin ile esterleşen yağ asitleri aynı değilse
yani , ,  pozisyonlarında farklı tür yağ asidi bulunuyorsa
trigliseridler, karışık yağlar (miks yağlar) olarak tanımlanırlar
Trigliseridler (yağlar, nötral yağlar), önemli biyolojik
fonksiyonlara sahiptirler.
Besin Yağı
Enerji
Yağda çözünen vitaminlerin taşınması
Esansiyel yağ asit kaynağı
Vücut Yağı
Yüksek enerji deposu
Karbon kaynağı Asetil grupları
Isı ve elektrik izolasyonu
Dolgu ve destek
Trigliseridlerin kimyasal özellikleri
Yağlar, ya yüksek basınç altında su ile, ya da normal basınç
altında asitlerle kaynatılarak ya da lipaz gibi belirli enzimlerin
katalitik etkisiyle hidrolize olurlar; gliserol ve yağ asitlerine
parçalanırlar
-Yağlar, kuvvetli bazlarla kaynatılırlarsa, sabunlar ve gliserine
ayrılırlar
-Yağlardaki yağ asitlerinin doymamış bağları hidrojen ile
doyurulabilir ve böylece doymuş yağlar meydana gelir
Mumlar
Mumlar, genellikle uzun zincirli yağ asitlerinin yine uzun
zincirli ve bir hidroksilli yani bir değerli alkollerle meydana
getirdikleri esterlerdir
Mumlar, doğada yaygın olarak bazı böceklerin
salgılarında; hayvanların deri, kıl ve tüylerinde koruyucu
tabaka halinde; bitkilerin yapraklarında, meyve ve
kabuklarında bulunurlar
Fosfolipidler
Fosfolipidler, fosfat içeren lipidlerdir; fosfatidler olarak da
bilinirler
Fosfolipidler, molekül yapılarındaki alkol türüne göre
fosfogliseridler (gliserofosfolipidler) ve fosfosfingozidler
(sfingomyelinler) olmak üzere iki grupta incelenirler
Fosfogliseridler, fosfatidik asit türevleridirler.
Fosfogliseridlerin molekül yapısında gliserolün karbonunda doymuş yağ asidi, -karbonunda doymamış
yağ asidi, '-karbonunda fosfat ve fosfogliseridin türüne
göre değişen bir grup içerirler
Fosfogliseridler (gliserofosfolipidler), yapılarına göre
gruplara ayrılırlar
-Ester gliserofosfolipidler
-Eter gliserofosfolipidler
Ester gliserofosfolipidler
-Fosfatidiletanolamin (PE, kefalin, sefalin)
-Fosfatidilkolin (PC, lesitin)
-Fosfatidilserin (PS)
-Fosfatidilinozitol (PI)
-Fosfatidilgliserol (PG)
-Difosfatidilgliserol (DPG)
Fosfatidilkolin (PC, lesitin), fosfatidik asidin kolin ile
oluşturduğu gliserofosfolipiddir
Lesitinin dipalmitil lesitin şekli, alveoler sürfaktantın yapısına
girerek inspirasyonda ve ekspirasyonda yüzey gerilimini
ayarlar; sonuçta alveollerin yırtılmalarını ve yapışmalarını önler
Fosfatidilserin (PS), fosfatidik asidin serin ile oluşturduğu
gliserofosfolipiddir
Kanın pıhtılaşmasında rol oynar
Fosfatidilinozitol (PI), fosfatidik asidin inozitol ile
oluşturduğu gliserofosfolipiddir
Fosfatidilinozitolün hidrolizi sonucu inozitol-1,4,5-trifosfat
(IP3) olarak bilinen hücre içi haberci oluşur
Fosfatidilgliserol (PG), fosfatidik asidin gliserol ile
oluşturduğu gliserofosfolipiddir
Difosfatidilgliserol (DPG, kardiyolipin), fosfatidik asidin
fosfatidilgliserol ile oluşturduğu gliserofosfolipiddir
Kardiyolipin, kalp kasından izole edilmiştir; antijen
etkisiyle sifilizin serolojik tanısında kullanılır
Eter gliserofosfolipidler
Plazmalojenler
Trombosit aktive edici faktör
Plazmalojenler, gliserolün  (OH) grubuna eter bağı ile
palmitaldehit veya stearilaldehit gibi yağ asidi aldehidi
bağlanmasıyla oluşmuş bileşiklerdir
Beyinde, miyelinde, kalp ve iskelet kaslarında bulunurlar.
Plazmalojenlerin, oksidoredüksiyon olaylarında görevli
oldukları düşünülmektedir
Trombosit aktive edici faktör, bazofillerden salınır
Trombosit agregasyonunu ve trombositlerden serotonin
salınmasını uyarır
Karaciğer, düz kaslar, kalp, uterus ve akciğer dokuları
üzerinde çeşitli etkiler gösterir; inflamasyon ve allerjik cevapta
önemli rol oynar
Sfingomiyelinler, alkol olarak gliserol yerine kompleks bir
amino alkol olan sfingozin içeren fosfolipidlerdir
Sfingomyelinler, sfingolipidler sınıfından da sayılırlar
Sfingomyelinler, hayvan hücrelerinin plazma
membranlarında bulunurlar; beyin ve sinir dokusunda bol
miktardadırlar; myelinli nöronların aksonlarını saran ve izole
eden myelin kılıf, iyi bir sfingomyelin kaynağıdır.
Sfingolipidler
Sfingolipidler, gliserol yerine bir uzun zincirli amino alkol
olan sfingozin içeren bileşik lipidlerdir
Sfingolipidlerin fosfat içerenleri, sfingomyelinlerdir; fosfat
içermeyip karbonhidrat içerenleri glikolipidler olarak bilinirler
Glikolipidler
-Serebrozidler
-Sülfatidler
-Globozidler (seramid oligosakkaridler)
-Gangliozidler
Serebrozidler, seramide bağlı tek şeker ünitesi içeren
glikolipidlerdir; basit glikolipidler olarak da
adlandırılırlar
Serebrozidlerin yapısındaki şeker genellikle
galaktozdur ve bunlar karakteristik olarak sinir
dokusu hücrelerinin plazma membranlarında
bulunurlar
Serebrozidler, en fazla beyinde, omurilikte, dalakta,
karaciğerde ve böbrekte bulunurlar
Sülfatidler, serebrozidlerde galaktozun 3. karbon
atomuna bir sülfat kalıntısı bağlanmasıyla
oluşmuşlardır
Globozidler (seramid oligosakkaridler), seramide bağlı
birden çok sayıda şeker ünitesi içeren glikolipidlerdir;
seramid disakkarit, seramid trisakkarit gibi, seramide
bağlı olan şeker ünitesi sayısına göre isimlendirilirler
Sitolipin H
Sitolipin K
İnsan kan grupları A, B ve O’nun belirleyicileri, bazı
glikolipidlerdeki şeker gruplarıdır
B antijeni
A antijeni
O antijeni
Gangliozidler, seramide bağlı çok sayıda şeker ünitesi
içeren kompleks glikolipidlerdir. Gangliozidlerde
terminal şeker ünitelerinin biri veya daha fazlası sialik
asit (N-asetil- nöraminik asit)’dir
Steroidler
Steroidler, izoprenoid lipidler sınıfından, hayvansal ve
bitkisel dokularda çok yaygın olarak bulunan
maddelerdir
Kolesterol (kolesterin)
Kolesterol, hayvansal kökenli bir steroiddir, ilk kez 1775
yılında insan safra taşından izole edilmiştir, insan
safrasında bol miktarda bulunur
Steran halkalar 17 karbondan
meydana gelir.
3. karbonda hidroksil (-OH) veya
keto (=O) grubu bulunur.
17. karbonda, hidroksil, keto yada
2-10 karbon arası değişen
yan zincir içermektedir.
Genellikle 10 ve 13. karbonda metil
grubu (-CH3) bulunur. Bu karbonlar
bulunduğunda, sırasıyla 19 ve 18.
karbonlar olarak numaralandırılır.
Steroid çekirdeğindeki 6 karbonlu
halkalar, iskemle yada kayık
şeklinde 3 boyutlu konformasyona
sahip olabilirler.
Doğal steroidler daha kararlı olan
iskemle şeklinde bulunurlar.
Kolesterolün özellikleri
-Kolesterol beyaz kristalli, tatsız ve kokusuz bir maddedir
-Kolesterol, organik çözücülerde, sıcak alkolde, sıvı ve katı
yağlarda çözünür
-Kolesterolün elektrik iletkenliği çok azdır
-Kolesterol molekülünde 3 nolu karbondaki hidroksil grubu,
yağ asitleriyle esterleşir ve kolesterol esterlerini oluşturur.
-Kolesterolün renk reaksiyonu verici özellikleri vardır
Kolesterolün biyofonksiyonları
-Kolesterol, impulsların oluştuğu ve taşındığı beyin ve sinir
sisteminde yalıtıcılık görevi görür
-Kolesterol, insan ve hayvanlarda hücre membranları ve
subsellüler partiküllerin yapısal elemanlarındandır
-Kolesterol, hayvansal dokularda en çok beyin, sinir dokusu,
adrenal bezler, ve yumurta sarısında hem serbest halde
hem de esterleşmiş halde bulunur
-Kolesterol, antihemolitik etkiye sahiptir
-Serbest kolesterol, mikrozomlardaki bazı enzimlerin
regülasyonuna katkıda bulunur
-Kolesterol oksitlenir ve konjuge çift bağ içerirse deride
bulunan 7-dehidroksikolesterol meydana gelir; 7dehidroksikolesterol de UV ışığa maruz kalırsa
kolekalsiferol (vitamin D3) oluşur
-Kolesterol, steroid hormonların ve safra asitlerinin de ön
maddesidir
Safra asitleri insan
safrasında glisin
konjugelerinin ya da
taurin konjugelerinin
sodyum tuzları
şeklinde
bulunduklarından
sıklıkla safra asitleri
yerine safra
tuzlarından sözedilir
Safra asitlerinin biyofonksiyonları
-Safra asitleri, safra içindeki kolesterolün çökmesini önlerler.
Safrada kolesterolün maksimal çözünebildiği noktada
kolesterol/safra asidi oranı 5/80 kadardır
-Safra asitleri, intestinal motiliteyi artırırlar
-Safra asitleri, yüzey gerilimini azaltıcı etkileriyle
emülsiyonlaşmayı kolaylaştırırlar; hem yağların hem yağda
çözünen vitaminlerin 0,3-1 çapında emülsiyon veya 1620Ao çapında miseller halinde emilmelerini sağlarlar
Keton cisimleri
Keton cisimleri, karaciğerde yağ asidi oksidasyonunun
normal son ürünleri olan asetoasetik asit, -hidroksibutirik
asit ve asetondur
Eikozanoidler
Eikozanoidler, omurgalı hayvanların çeşitli dokularında son
derece güçlü hormon benzeri etkilerinin çeşitliliği ile bilinen,
20 karbonlu poliansatüre yağ asidi olan 20: 45, 8, 11, 14
araşidonik asit türevi bileşiklerdir
Eikozanoidler;
prostanoidler
lökotrienler (LT)
lipoksinleri (LX) kapsar
Prostanoidler
Prostanoidler, çekirdek yapı olarak siklik yapıda prostanoik
asit içeren;
prostaglandinler (PG)
prostasiklin (PGI)
tromboksanlar (TX)’dır
Prostaglandinler (PG)
Prostaglandinler, ilk defa seminal plazmada gösterilmiştir.
Daha sonra bütün memeli dokularında bulunduğu ve lokal
hormon olarak etki gösterdikleri anlaşılmıştır
Prostaglandinler, otokrin ve parakrin düzenleyici işlevlere
aracılık ederler
Prostaglandinlerin sayısız işlevi vardır. Bunların bazıları
birbirlerinin zıddı izlenimi verir
Prostaglandinler için iki genel fizyolojik etki kabul edilmiştir:
-Düz kasın kasılma durumu üzerine etki
-Sinyal iletimini aktive eden, dış uyarıya hedef dokuların
yanıtını değiştirici etki
Prostasiklin
Prostasiklin, PGI2’dir
Prostasiklin, damar endoteli tarafından sentezlenen temel
prostaglandindir. PGI2 stabil değildir; hızla inaktif PGF’ya
dönüşür
Prostasiklin, bir vazodilatördür. Damar düz kasını gevşetir
Prostasiklin, trombositlerin agregasyonunu ve endotel
yüzeyine tutunmalarını engeller
Tromboksanlar
Prostaglandinlerden farkı, halkaya bir oksijen atomu (O)
eklenmiş olmasıdır
TXA2, trombositler tarafından sentezlenir, arterleri daraltır ve
trombosit agregasyonunu tetikler
Yarı ömrü 30 saniye kadardır; hızla inaktif bir metabolit olan
TXB2’ye dönüştürülür
Lökotrienler
Lökotrienler, moleküllerinde üç konjuge çift bağ içeren,
halkalı yapı içermeyen eikozanoidlerdir
Lökotrienler, kemotaksisi, inflamasyonu ve allerjik
tepkimeyi kolaylaştırırlar
Lipoksinler
Lipoksinler, araşidonik asidin trihidroksi türevleridirler
Lipoksin A; nötrofil lökositlerde süperoksit anyon
oluşumunu uyarır, kemotaksise neden olur, mikrovasküler
yapılarda spazm yaratır
teşekkürler
Download
Random flashcards
canlılar ve enrji ilişkileri

2 Cards oauth2_google_d3979ca9-59f8-451c-9cf7-08c5056d5753

Merhaba

2 Cards oauth2_google_861773e1-0890-4522-834a-6a5babb58e76

En Mimar Architecture LTD ŞTİ XD

2 Cards asilyasar069

KIRIHAN GÜMÜŞ DEDEKTÖR

6 Cards oauth2_google_49cd8e53-7096-4be6-ba73-4ff7e4195b4b

Create flashcards