12895_Fiilde Çatı

advertisement
ÇATILARINA GÖRE
FİİLLER
FİİL ÇATISI
Fiillerin öznelerine ve nesnelerine
göre gösterdikleri özelliklere fiil
çatısı denir.
FİİL ÇATILARI
• Öznelerine göre
fiiller
1)Etken fiiller
2)Edilgen fiiller
3)Dönüşlü fiiller
4)İşteş fiiller
• Nesnelerine göre
fiiller
1)Geçişli fiiller
2)Geçişsiz fiiller
3)Ettirgen fiiller
4)Oldurgan fiiller
A) Öznelerine Göre
Fiiller
1)Etken fiiller
Bir fiil cümlesinde özne gerçek ya da
gizli olsun varsa , özne işi kendisi
yapıyorsa bu tür cümlelerdeki fiiller
etken fiillerdir.
Boş zamanlarında
resim yapmayı çok
seviyor.
Ahmet Bey eşiyle
gurur duyuyor.
2) Edilgen fiiller
Bir fiil cümlesindeki özne eylemi
yapan değilse , başkasının yaptığı
işten etkileniyorsa yani özne sözde
özneyse bu tür cümlelerin
yüklemlerindeki fiiller edilgendir.
Edilgenlik çatı eki –l ve –n ‘dir.
Edilgen çatılı fiiller bulunurken
yüklem durumundaki eyleme “başkası
tarafından mı ?” sorusunu sorarız,
“evet” cevabını alırsak fiilin edilgen
olduğunu anlarız.
Bebek güldürülüyor.
Kediye iğne vuruluyor.
3)Dönüşlü fiiller
Bir fiil cümlesinde özne işi hem
yapıyor hem de yaptığı işten
etkileniyorsa bu tür cümlelerdeki
fiiller dönüşlü fiillerdir.
Dönüşlü fiillerin çatı ekleri –l ve –n
‘dir.
Atatürk düşünceli bir
halde bakınıyor.
Genç çift sonunda
evleniyor.
Dönüşlü fiillerle edilgen fiiller
karıştırılmamalıdır. Dönüşlü fiiller
aynı zamanda etkendir.İşi yapan özne
gerçek ya da gizli öznedir.Edilgen
fiillerde ise özne sözde öznedir yani
işi yapan değil, yapılan işten etkilenen
konumundadır.
4) İşteş fiiller
Bir fiil cümlesinde eylem birkaç
özne tarafından karşılıklı ya da
birlikte yapılıyorsa bu tür
cümlelerdeki yüklem durumundaki
fiiller işteş fiillerdir.İşteşlik çatı eki
–ş ‘dir.
Atatürk bir vatandaşla
tokalaşıyor.
Şirket çalışanları
şirketin durumunu
tartışıyorlar.
B)Nesnelerine Göre
Fiiller
1)Geçişli fiiller
Bir fiil cümlesinde nesne varsa
belirtili ya da belirtisiz ya da bu
cümlenin yüklem durumundaki fiili
nesne alabiliyorsa bu tür cümlelerin
fiilleri geçişli fiildir.
Nesrin yıllar önce annesiyle
çektirdiği bu fotoğrafı
saklıyor.
2) Geçişsiz fiiller
Bir fiil cümlesinin yüklemi olan fiil
nesne alamıyorsa, o cümlede nesne
yoksa bu tür cümlelerdeki fiiller
geçişsiz fiildir.
İş ortağıyla fotoğraf çektiriyor.
3) Ettirgen fiiller
Geçişli bir fiilin –t , -r , -tır
ekleriyle geçişlilik derecesini
arttırılmasına ettirgenlik denir.Bu tür
fiillere de ettirgen fiil denir. Ettirgen
fiillerde özne işi başkasına yaptırır.
Müdür sekreterine raporları yazdırıyor.
Müdür sekreterine rapor yazdırtıyor.
Müdür sekreterine rapor yazdırttırıyor.
4) Oldurgan fiiller
Geçişsiz bir fiilin –t, -r, -tır
ekleriyle geçişli hale getirilmesine
oldurganlık denir.Bu tür fiillere de
oldurgan fiiller denir.
Evladının ölüm haberini alınca dayanamadı
ağladı.
Hiçbir şey onu ağlatamazdı yalnız evlat acısı
ağlattı.
Download