GEZEGENLER VE YAPILARI
Cüce Gezegen: Plüto
Neptün
Uranüs
Satürn
Mars
Dünya
Jüpiter
Venüs
Merkür
•
•
Güneş Sistemi 8 gezegen içeriyor.
Bunlar; Güneş’e olan uzaklık sırasına
göre Merkür, Venüs, Dünya, Mars,
Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün’dür.
• Güneş Sistemi’ndeki
gezegenler , yapıları
bakımından
“karasal” ve “gaz
yapılı” olmak üzere
ikiye ayrılırlar.
Karasal Gezegenler
Merkür
Venüs
Dünya
Mars
Dev Gaz Gezegenler
Jüpiter
Satürn
Uranüs
Neptün
MERKÜR
Güneş’e en yakın gezegendir
(~57,9 milyon kilometre).
Ekvator düzlemi ile dolanma
düzlemi arasında 7º eğim
vardır.
Merkür Güneş etrafında 88
gün, kendi ekseni etrafında 58.6
günde döner. Dünya’ya en
yakın olduğunda aralarındaki
mesafe ~92 milyon kilometredir.
Yarıçapı 2439 km, kütlesi
3,3x1023 kg (Dünya’nın
kütlesinin 0,055 katı),
yoğunluğu Dünya’da deniz
seviyesindeki suyun 5,44 katı,
yüzey çekim ivmesi 3,7 m/sn2dir.
MERKÜR
Merkür uydusu olmayan
iki gezegenden biridir.
Dünya’da 50 kg ağırlığı
olan bir cisim burada 19
kg ağırlığa sahiptir.
Merkür’den fırlatılan bir
roketin, gezegenin çekim
etkisinden kurtulabilmasi
için hızı 4,3 km/s
olmalıdır.
MERKÜR
Yüzeyi silikat tozları ile kaplanmıştır.
Sahip olduğu çok ince atmosfer
tabakası Helyum ve Hidrojen içerir.
Güneş’e bakan yüzeyinin
değişmesiyle çok ısınır veya çok
soğur. Güneş’e bakan tarafı
510ºC, ters tarafı ise –210ºC
sıcaklığa erişir.
MERKÜR
Merkür, Mart ve Nisan aylarında akşam yıldızı olarak, Eylül
ve Ekim aylarında sabah yıldızı olarak görülebilir.
VENÜS
Venüs uydusu
olmayan diğer
gezegendir. Güneş’e
uzaklığı bakımından
ikinci sıradadır
(~108,2 milyon
kilometre). Dünya’ya
en yakın olduğu
zaman ~ 42 milyon
kilometre uzaklıktadır.
Yarıçapı ~ 6052 km,
kütlesi ~ 4,87x1024 kg
dir (Dünya’nın
kütlesinin 0,815 katı),
yoğunluğu Dünya’da
deniz seviyesindeki
suyun 5,25 katıdır.
VENÜS
Ekvator düzlemi ile
dolanma düzlemi
arasında 3,4º eğim
vardır.
Kendi ekseni
etrafında dönmesini
~ 243,16 günde,
Güneş etrafında
dolanmasını ~ 224,7
günde tamamlar.
Venüs’ü çevreleyen
kalın bulutlar sera
etkisi yapar. Yüzey
sıcaklığı 13ºC ile
202ºC arasında
değişir.
VENÜS
Dünya’da 50 kg ağırlığa
sahip bir cisim burada
~ 46 kg ağırlığa sahiptir.
Venüs’ten atılan roket,
gezegenin çekim
etkisinden
kurtulabilmek için ~10,3
km/s hıza sahip
olmalıdır.
Atmosferi Karbon
Dioksit (%95), Azot ve
Sülfirik Asit içerir.
VENÜS
Venüs, Güneş ve
Ay’dan sonra
gökyüzünün en
parlak cismidir.
Bizim yarıküremizde
en iyi sonbahar
sonlarında
gözlenebilmektedir.
Çok parlak
görünmesinin nedeni
yansıtmasının %80
civarında olmasıdır.
Bu yüzden sabah
yıldızı veya akşam
yıldızı olarak da
adlandırılır.
Yansıtma; kabaca
üzerine düşen ışığı
tekrar salma oranı
olarak
tanımlanabilir.
DÜNYA
•
Karasal bir gezegen oaln Dünya, Güneş Sistemi’nde, üzerinde yaşam
olan tek gezegendir.
•
Dünya’nın atmosferi %78 Azot, %21 Oksijen içerir. Kalan tüm
elementlerin atmosferdeki miktarı sadece %1 dir.
•
Dünya’nın ortalama yoğunluğu, deniz seviyesindeki suyun
yoğunluğunun 5,52 katıdır.
DÜNYA
Dünyamız Demir-Nikel karışımı bir çekirdeğe sahiptir.
Bu Dünya’nın dönmesiyle mıknatıslanmaya neden olur
ve Dünya’nın manyetik alanını oluşturur.
Bu manyetik alan Dünya etrafında Van-Allen kuşakları
olarak bilinen kalkanlar oluşturur. Bu kalkanlar yüksek
enerjili yüklü parçacıkların Yer atmosferine kadar
ulaşmasına engel olur.
DÜNYA
•
Dünya, yaklaşık olarak Güneş etrafında bir tam dolanımını 365,2
gün, kendi ekseni etrafında dönmesini 23sa56dk sürede tamamlar.
•
Dünya’nın ekvator düzlemi, Güneş etrafında dolanma düzlemine
göre 23,5º’lik bir eğime sahiptir. Mevsimlerin oluşmasında bu eğim
etkindir.
•
Dünya’nın Güneş’e ortalama uzaklığı 150 milyon kilometredir.
•
Dünya’dan atılan bir uydunun çekim etkisinden kurtulabilmesi için
sahip olması gereken kaçma hızı 11,2 km/saat olmalıdır.
DÜNYA
• Dünya’nın bir tane uydusu vardır. Diğer gezegenler
düşünüldüğünde Dünya’nın, kendi kütlesine göre en büyük
uyduya sahip olduğu görülür.
DÜNYA
Dünya kutuplar
doğrultusunda 6356 km,
ekvatorunda 6378 km
yarıçapa sahiptir.
Kütlesi ~6x1024 kg dır
Dünya üzerinde belli bir
yükseklikten serbest
düşen cisim 9,84 m/sn2 lik
ivmeyle hareket eder.
MARS
Mars Güneş’ten
227 milyon
kilometre,
Dünya’ya en
yakın geçişlerinde
55 - 72 milyon
kilometre
uzaktadır. 3398
km yarıçapa
sahiptir.
Ortalama
yoğunluğu 3,93
gr/cm3 olan
Mars’ın 6,46x1023
kg kütlesi vardır.
MARS
Yer’de 50 kg ağırlığa sahip bir
cisim, burada 19 kg ağırlıkta
olur.
Mars’ın yüzeyi
Mars’tan atılan bir roketin
gezegenin çekim kuvvetinden
kaçabilmesi için sahip olması
gereken minimum hız 5,1 km/s
olmalıdır.
Mars’ın Güney Kutbu
MARS
Mars’ın %95 oranında Karbon Dioksit’ten oluşan bir
atmosferi vardır.
Mars’ın yüzey sıcaklığı yaklaşık -187ºC’dir.
MARS
Phobos ve Deimos
• Mars’ın Phobos ve Deimos
isimli iki uydusu vardır.
Mars
• Çıplak gözle bakıldığında
Mars kırmızımsı bir renkte
görünür.
•Gggggg
• Mars Dünya’ya en yakın
olduğunda en uzak olduğu
zaman sahip olduğu
parlaklığın 50 katı bir
parlaklığa sahiptir.
Mars
JÜPİTER
Dünya
Güneş Sistemi’nin en büyük gezegeni olan Jüpiter Dünya’dan
591 milyon km, Güneş’ten ise ~778,3 milyon km uzaktadır.
Jüpiter
JÜPİTER
Jüpiter ortalama 1,33 gr/cm3 yoğunluğa sahiptir. Kütlesi ise
2,02x1027 kg’dir.
JÜPİTER
Jüpiter’den atılan cismin
gezegenin çekiminden
kurtulabilmesi için gerekli
minimum hız 59,5 km/s’dir.
Yerde 50 kg ağırlığa sahip bir
cisim burada ~133 kg ağırlıkta
olur.
JÜPİTER
•
•
Atmosferi renkli toz, hidrojen, helyum, metan, su ve
amonyaktan oluşur.
•
Ortalama yüzey sıcaklığı -148ºC’dir.
Dev gaz gezegen Jüpiterde diferansiyel
dönme vardır. Katı bir cisim gibi her
noktasında aynı hızla dönmez.
JÜPİTER
9000 km
•
Yüzeyindeki kırmızı leke,
Dünya’dan daha büyük
boyutta bir bölgede etkin
olan güçlü fırtınalardan
kaynaklanmaktadır.
JÜPİTER
Jüpiter’in şu anda bilinen 4 tanesi büyük (Io, Europa,
Ganymede, Callisto) toplam 60’tan fazla uydusu vardır.
Bu 4 büyük uyduya
Galilei uyduları da denir.
Callisto
Çünkü bunlar 1610
yılında Galilei tarafından
keşfedilmiştir.
Ιo
Ganymede
Europa
JÜPİTER
Jüpiter’in kavuşum dönemi
yaklaşık 13 aydır. Bunun 5
ayında sabahları, 5 ayında
akşamları gözlenebilir.
Kalan 3 ayda Güneşin diğer
tarafında kalır ve
gözlenemez.
Gök yüzünde Ay ve
Venüs’ten sonra en parlak
gök cismidir.
Galileo uydularının Jüpiter
etrafında dolanma
dönemleri 2-17 gün arasında
değiştiği için her gece farklı
konumlarda gözlenirler.
SATÜRN
Satürn’ün yarıçapı
60398 km’dir.
Dünya’ya en yakın
olduğu zaman
uzaklığı 591 milyon
km., Güneş’e
ortalama uzaklığı
778,3 milyon
km’dir.
Ortalama
yoğunluğu 0,69
gr/cm3, kütlesi
6,34x1026 kg’dir.
SATÜRN
Satürn üzerinden atılan bir
cisim gezegenin çekiminden
kurtulabilmek için 35,4 km/s
hıza sahip olmalıdır.
Satürn’ün halkası
SATÜRN
• Dünya’daki ağırlığı 50 kg olan cisim
burada ~54 kg gelir.
SATÜRN
Yüzey sıcaklığı
-178ºC’dir.
Satürn’ün Hidrojen ve Helyum’dan
oluşan bir atmosferi vardır.
Rhea
•gggg
•l
ll
SATÜRN
Titan
•gggg
Satürn’ün şu anda bilinen 30’dan fazla uydusu vardır, en iyi
bilinenleri Rhea, Dione, Titan ve Mimas’tır.
Mimas
•gggg
Dione
SATÜRN
Kavuşum dönemi yaklaşık 12,5 aydır. Bu
yüzden yılın büyük bölümünde
gökyüzündedir. Yörüngesinde çok yavaş
ilerlediği için bir takım yıldızında 2 yıldan
fazla kalır. Orta boy teleskoplar ancak
Titan ve Rhea’yı gözleyebilir.
URANÜS
Uranüs’ün yarıçapı 25400
km’dır. Dünya’ya en yakın
olduğunda ~2,6 milyon km,
Güneş’e 2,87 milyar km
uzaklıktadır.
Ortalama yoğunluğu 1,27
gr/cm3, kütlesi 8,72x1025 kg’dır.
URANÜS
Uranüs üzerinden atılan bir
cisim gezegenin çekiminden
kurtulabilmek için 22,5 km/s
hıza sahip olmalıdır.
Uranüs’ün karanlık lekeleri
Atmosferi Hidrojen, Helyum ve
Metan’dan oluşur.
-214ºC’lik yüzey sıcaklığına
sahiptir. Sıcaklık dağılımı hemen
hemen homojendir.
URANÜS
Uranüs’ün şu anda
bilinen 27 tane uydusu
vardır. En büyükleri
Ariel ve Miranda’dır.
Ariel
URANÜS
Uranüs asla 6. kadirden
daha parlak olamaz.
Dolayısıyla çıplak gözle
görülmesi çok zordur.
Küçük teleskoplarla yeşil
bir yuvarlak olarak
görülür, ayrıntı seçilmez.
Güneş etrafında
dolanımını 84 yılda
tamamladığı için uzun
süre aynı takım yıldızında
gözlenir.
NEPTÜN
Neptün 24300 km
yarıçapa sahiptir.
Güneş’e 4497 milyon
km, Dünya’ya ise en
yakın olduğunda 4288
milyon km uzaktadır.
1,64 gr/cm3 ortalama
yoğunluğa ve 9,85x1025
kg kütleye sahiptir.
NEPTÜN
Yüzey sıcaklığı -214ºC olan Neptün’ün
atmosferi Hidrojen, Helyum, Metan ve
Amonyak’tan oluşur.
Neptün üzerinden atılan
bir cisim gezegenin
çekiminden
kurtulabilmek için 24,1
km/s hıza sahip olmalıdır.
NEPTÜN
Neptün’ün şu anda bilinen 13
uydusu vardır. En önemlileri
Triton, Thalassa, Despina,
Galatea, Nereid’dir.
Despina
Nereid
Galatea
Thalassa
Triton
Neptün
NEPTÜN
Yaklaşık 8 kadir olan
parlaklığı nedeniyle çıplak
gözle görülemez. Teleskopta
yeşilimsi bir nokta olarak
görünür.
Neptün
Plüto Küme Düştü!
Plüto Artık Gezegen Değil!..
•
•
•
•
•
Uluslararası Astronomi Birliği’nin 2006 yazındaki 26. toplantısında Güneş sistemindeki
“gezegen”lerin tanımı ele alındı. Son senelerde yeni bazı cisimlerin keşfedilmesi üzerine
gündeme gelen değişikliği incelemek üzere toplanan birliğin önerilen teklifi kabul edeceği, buna
göre 2005’te keşfedilen 2003 UB313 ya da resmi olmayan adıyla Xena , Plüto’nun uydusu olarak
varlığını sürdüren Charon ve ilk keşfedilen asteroid olan Ceres’i gezegen olarak tanıyacağı
bekleniyordu. Böylece gezegen sayısı 12’ye çıkacaktı. Ama böyle olmadı. Yeni bir tanım
oluşturuldu ve Plüto gezegen sınıfından çıkarıldı.
Buna göre Güneş sisteminde bulunan “gezegen” ve diğer cisimler (uydular hariç) üç ayrı
katogoriye ayrılır:
•
1- “Gezegen”
(a) Güneş’in etrafında dolanan bir yörüngeye sahip,
(b) Kendi kütle çekimi nedeniyle küresel yapı oluşturabiliecek kütleye sahip ve bundan ötürü
hidrostatik denge durumunda olan,
(c) Gezegen oluşma teorisine göre yörüngesini temizlemiş olan gök cismine denir.
•
2- “Cüce Gezegen”
•
•
(a) Güneş’in etrafında dolanan bir yörüngeye sahip,
(b) Kendi kütle çekimi nedeniyle küresel yapı oluşturabilecek kütleye sahip ve bundan ötürü
hidrostatik denge durumunda olan,
(c) Gezegen oluşma teorisine göre yörüngesini temizlememiş,
(d) Uydu olmayan bir gök cismine denir.
•
•
•
3- Güneş etrafında dolanan uydular hariç tüm diğer gök cisimlerine “Güneş Sistemin Küçük
Cisimleri” olarak isimlendirilir.
Peki Neden?
• Plüto Güneş etrafında dolanıyordu, uydu değildi,
küresel yapısını sağlayacak kütlesi de vardı ve
dolayısıyla hidrostatik dengedeydi. Ama kütlesi
yörüngesini temizleyecek kadar büyük değildi. Zira
yörüngesi Neptün’ün yörüngesi ile kesişiyordu.
1930’dan beri gezegen olarak kabul edilen Plüto’nun
bu konumu zaten her zaman şaibeliydi. Kuiper Kuşağı
objesi olan ve bu kuşakta onunla benzer özellikler
gösteren birçok gök cismi varken neden gezegen
sayıldığı hep tartışılan Plüto, bu yeni tanımla
gezegenliğe veda etti. Artık Plüto Cüce Gezegen olarak
adlandırılan yeni bir sınıfta yer alıyor. Güneş sistemi
artık 8 gezegenden oluşuyor.
PLÜTO
PLÜTO’NUN YAPISI
•
•
Yarıçapı ~1500 km olan Plüto,
Güneş’e 5900 milyon km,
Dünya’ya en yakın olduğunda
4272 milyon km uzaktadır.
Ortalama yoğunluğu 1,41gr/cm3,
kütlesi 2,47x1022 kg’dir.
•
Plüto üzerinden atılan bir cisim bu cüce gezegenin
çekiminden kurtulabilmek için 1,1 km/s hıza sahip
olmalıdır.
PLÜTO
Atmosferi Metan’dan oluşur.
Yüzey sıcaklığı –223ºC ile
–233ºC arasındadır.
Plüto ve Charon
Plüto
Download

GEZEGENLER VE YAPILARI