İşletme Fakültesi
Turizm İşletmeciliği Bölümü
Turizmin Güncel Sorunları
www.sakarya.edu.tr
Turizmin
Fiziksel Çevre
Üzerinde Etkileri
Yard. Doç. Dr. Şevki ULAMA
www.sakarya.edu.tr
Giriş
• Turizm, çevreye dayalı olarak gelişen çok yönlü bir
ekonomik faaliyettir. Turizm ile çevre arasındaki
ilişkilerin iki boyutundan söz edilebilir.
• Bir yandan çevresel kaynaklar turizm ürününün
üretimi için gerekli kritik kaynakları sağlarken, diğer
yandan da turizm üretimi, bilinçli ya da bilinçsiz
olarak çevre üzerinde olumsuz etkiler yaratır.
• Bununla birlikte turizmin bir diğer etkisi de çevresel
kaynakları tüketerek değişikliğe uğratmasıdır.
www.sakarya.edu.tr
• Turizm faaliyetlerin çevrenin sunduğu kaynakların
kullanılması ya da sunulması şeklinde gerçekleşmektedir.
Bu durum, turizm faaliyetlerinin çevreyi değişik
şekillerde etkilemesi anlamına gelmektedir.
• Bu etkiler doğal, tarihi ve arkeolojik çevrenin tahrip
edilmesi şeklinde olumsuz olabildiği gibi; bu değerlerin
korunmasına yönelik önemli tedbirlerin alınması
şeklinde olumlu da olabilmektedir.
• Bu karşılıklı etkileşim turizm ve fiziksel çevre ilişkisini
ortaya koymaktadır.
www.sakarya.edu.tr
Turizmin Fiziksel Çevre Üzerindeki
Olumlu Etkileri
• Turizm iyi planlandığında ve kontrol
edildiğinde çeşitli şekillerde çevrenin devamı
sağlanabilir ve iyileştirilebilir.
• Turizmin fiziksel çevre üzerindeki olumlu
etkileri aşağıda sıralanmaktadır;
www.sakarya.edu.tr
i.
Turizm; deniz yaşamı, ulusal ve bölgesel
parkların geliştirilmesi dahil önemli doğal
alanların ve yaban hayatının korunmasına
yardımcı olabilir. Turizm olmaksızın bu doğal
alanlar başka kullanımlar için geliştirilebilir veya
ekolojik açıdan kötüye gitmesine izin verilebilir.
Bu da çevresel mirasın kaybına yol açabilir. Bu
tür doğal alanlar ve varlıkların korunması
özellikle sınırlı kaynaklara sahip ülkelerde
turizmin gelişimi ile birlikte teşvik edilmiş olur.
www.sakarya.edu.tr
ii. Turizm; turistler için çekicilik taşıyan arkeolojik
ve tarihi yerlerin restore edilerek korunmasına
yardım edebilir. Ayrıca eski eserlerin, yeni
şekilleriyle günümüzde de kullanılmalarını
sağlayacak çalışmalara sebep olmaktadır.
Kervansaray, han, kışla, kale, hapishane vb.
binalar restore edilerek; restoran, eğlence
işletmesi, konaklama işletmesi gibi tesislere
çevrilerek kullanılmaktadır.
www.sakarya.edu.tr
iii. Yerel halkın doğal çevreye fazla ilgi duymadığı ve
korunması için fazla özen göstermediği yerlerde,
turistlerin hem doğal hem de yapay çevreye
gösterdikleri ilgi yerel halkın, kamu yönetiminin
ve turizm işletmelerinin çevre bilincini arttırarak
çevrenin önemine dikkatlerini çekebilir. Turizmin
gelişmesiyle birlikte çevre bilinci ile çevreye özen
ve ilgi artacaktır.
www.sakarya.edu.tr
iv. Turizmin geliştirilmesi sayesinde ekonomik ve
çevresel fayda olarak yollar, havaalanları, su
temini, kanalizasyon ve iletişim imkanları gibi
altyapı donanımları ve hizmetleri geliştirilir veya
iyileştirilir. Çevresel kalitenin iyileştirilmesine yol
açan bu olanak ve hizmetlerden yerel halk da
faydalanmaktadır.
www.sakarya.edu.tr
Turizmin Fiziksel Çevre Üzerindeki
Olumsuz Etkileri
• Turizm faaliyetlerinin çevresel etkilerinin göz
ardı edilerek yürütülmesi sonucu, turizm
ekolojik dengeye önemli zararlar vermektedir.
• Turizmin yol açtığı hızlı ve kitlesel gelişim, çevre
kalitesini olumsuz yönde etkilemektedir.
Mevcut arazi kullanımının değişmesi ile bazı
bölgelerde özellikle tarımsal nitelikli topraklar
kaybedilmektedir.
www.sakarya.edu.tr
• Bitki örtüsü ve tüm doğal çevrenin tahribi,
doğal çevreye uyumsuz yapılar ile kıyı şeridinin
estetik yönden çirkinleşmesi ve işlevini
yitirmesi ile sonuçlanmaktadır.
• Mevcut altyapının kaldıramayacağı
kanalizasyon ve çöp sorunu ve bu atıkların
denize boşaltılmasıyla ortaya çıkan kirlilik,
tarihi alanların ve sit alanlarının tahribi gibi pek
çok etkiye neden olmaktadır.
www.sakarya.edu.tr
• Turizm iyi planlanmaz ve çevre sağlıksız bir
şekilde yönetilirse turizm alanında çeşitli
olumsuz çevresel etkilerin de olması
kaçınılmazdır.
• Bu olumsuz etkiler hem doğal hem de insan
yapımı çevre kaynaklarını yok edebilir.
• Çevre tahribatının devam ettiği bir mekanda
turizmin uzun süre kalıcı olması beklenemez.
www.sakarya.edu.tr
• Turizmin yarattığı kirlenmenin başlıca
nedenleri arasında; turistik gelişmenin iyi
kontrol edilmemesi, bu husustaki çalışmaların
çoğunlukla bilinçsiz, sadece kâr amacı güden
kişilerin yetkisine terk edilmesi sayılabilir.
Ayrıca, çeşitli spekülatif amaçlı yaklaşımlar da
doğal çevreyi yok etmektedir.
www.sakarya.edu.tr
• Turizmin çevreyi olumsuz yönde etkilemesi
turizm endüstrisinin gelişmesini iki açıdan
olumsuz etkilemektedir.
• Birincisi, en önemli seyahat nedenlerinden
birisi olan bozulmamış bir doğal çevrenin
bozulmuş olmasıdır. Bu nedenle turistler bu
amaçlarını gerçekleştirebilecekleri ve nispeten
daha temiz doğal çevreye sahip olan ülkeler
yönünde tercihlerini kullanacaklardır.
www.sakarya.edu.tr
• İkincisi, ziyaret edilen yöre halkı bozulan
çevrenin esas sorumluları olarak turistleri
görecekler ve onlara karşı olumsuz tutum ve
davranışlar geliştireceklerdir. Bu da sonuçta o
yöreye gelen turistler üzerinde olumsuz bir
imaj meydana getirecektir.
www.sakarya.edu.tr
• Turizm nedeniyle fiziksel çevre üzerinde ortaya çıkan
olumsuz etkiler aşağıda sıralanmaktadır:
i. Hava kirliliği,
ii. Su kirliliği,
iii. Toprak kirliliği,
iv. Gürültü kirliliği,
v. Görsel kirlilik,
vi. Flora ve fauna üzerindeki etkiler,
vii. Kalabalık ve izdiham.
www.sakarya.edu.tr
Hava Kirliliği
• Hava kirliliği, turizm bölgelerinde deniz ve
karada kullanılan araçlardan, ısıtma ve soğutma
sistemlerinden ve emisyon gazlarından
oluşmaktadır.
• Son araştırmalar, turizmin tüm emisyon
sorununun çok az bir kısmına neden olmasına
rağmen, ozon tabakasının delinmesi, sera etkisi,
küresel ısınma gibi sorunlarda turizmle hava
kirliliğinin ilgisinin olduğunu göstermektedir.
www.sakarya.edu.tr
• Turizm bölgelerinde hava kirliliği önemli
ölçüde motorlu araçlardan kaynaklanmaktadır.
Hava kaynakları ile ilgili bozucu etkiler daha
çok yüksek trafik yoğunluğu olan alanlardır.
• Kırsal alanlarda turizm sonucu hava kirliliğinin
oluşumu en az seviyededir. Trafik yoğunluğu
olan alanlarda emisyonlar vejetasyon, toprak
ve görüş mesafesi üzerinde olumsuz etki
yapar.
www.sakarya.edu.tr
Su Kirliliği
• Su kirliliği, suyun doğal yapısının, kullanım
amacının dışına çıkacak biçimde bozulmasıdır.
Örneğin; içme suyu amacı ile kullanılamayacak
kadar kirli bir su, sulama amacı ile kullanmak
için kirli olmayabilir.
• Su kirliliğinin nedenleri; (i) tarımsal faaliyetler,
(ii) sanayileşme ve (iii) yerleşim yerleri olarak
üç ana başlıkta sıralanabilir.
www.sakarya.edu.tr
• Su özellikle konaklama işletmelerinin temel
girdilerinden birisidir. Konaklama işletmeleri
için temel gereksinim olan suyun sağlanması
farklı bölgelerde farklılıklar gösterebilir.
• Bu nedenle turistik işletmelerde suyun
sağlanması kadar, suyun tüketimi ve
tüketiminin yönetilmesi büyük önem
taşımaktadır. Su tüketiminin yönetimi ve suyun
kalitesi birçok nedenden dolayı önemlidir.
www.sakarya.edu.tr
• Bu nedenler şöyle sıralanabilir:
i.
ii.
iii.
iv.
v.
Atık su kıt kaynakları azaltır ve otellerde parasal
harcamalara yol açar.
Atık sıcak su aynı zamanda enerji de tüketir.
Düşük kalitedeki su, çalışan ve müşterilere yönelik sağlık
risklerini ortaya çıkarabilir.
Düşük kalitede su kullanımı altyapı araçları üzerinde
aşındırıcı etkiler yaparak, bu araçların ömrünü azaltır,
dolayısıyla maliyetleri artırır.
Kirletilmiş atık su, atık bölgeleri üzerindeki yükü arttırır ve
diğerlerinin su teminini tehlikeye sokabilir.
www.sakarya.edu.tr
• Su kaynakları turizm ve rekreasyonel gelişim için
başlıca çekim noktalarıdır. Turistik tesislerde ortaya
çıkan atık suların boşaltılmasından kaynaklanan su
kirliliği, deniz çevresi kadar kapalı göllerde de oluşur.
• Su kirliliği Akdeniz gibi bazı alanlarda ciddi bir
sorundur. Turizm işletmeleri inşa edildiği zaman
ortaya çıkan ormansızlaşma ve bitki örtüsünün yok
edilmesi sonucu oluşan erozyon da büyük bir
tehlikedir.
www.sakarya.edu.tr
• 1982 yılından itibaren turizm yatırımlarını teşvik
etmek için devletin, öncelikle kıyı turizmine uygun
yerleri “Turizm Merkezi” ilan etmesiyle KuşadasıAntalya arasındaki kıyı turizmine yönelik konaklama
tesisleri artmıştır.
• Bu tesislerle birlikte ikincil konutların da
yaygınlaşması, kıyılarda yapılaşmanın artmasına
neden olmuştur. Yapılaşmanın yoğunlaştığı kıyılarda
arıtma tesislerinin olmadığı, evsel atıkların denize
doğrudan verildiği yerlerde deniz kirliliği artmıştır.
www.sakarya.edu.tr
Toprak Kirliliği
• İnsan etkinliklerinin kimisi toprağı doğrudan
kirletmektedir. Kimisi ise, önce hava ya da su
kirliliğine neden olup, ardından toprak kirliliğine
yol açmaktadır. Toprak kirliliği türleri şöyledir:
i. Hava kirliliğinden kaynaklanan kirlenme,
ii. Su kirliliğinden kaynaklanan kirlenme,
iii. Tarım ilaçları ve yapay gübrelerden kaynaklanan
kirlenme,
iv. Katı atıklardan kaynaklanan kirlenme,
www.sakarya.edu.tr
• Turizm alanında saha kullanım modellerine bağlı olarak
toprağın plansız ve bilimsel olmayan yöntemlerle
kullanımı, atıkların çevreye yayılması, ilaçlı ve kimyasal
madde karışmış suların toprağa verilmesi gibi nedenler
toprak kirliliğini arttırmaktadır.
• Verimli tarım topraklarının turizm amaçlı kullanımı da
toprak kirliliğine neden olan diğer bir sorundur. Turistik
tesislerin ve yazlık konutların yapılması, golf alanlarının
kurulması tarım alanlarını azaltmakta ve tekrar
kullanımını önlemektedir.
www.sakarya.edu.tr
• Turizmin toprak değerlendirmesinde yarattığı
spekülasyon, kırsal ekonomik yapıyı değişime
uğratmaktadır.
• Tarla sahiplerinin kısa sürede yüksek gelir elde
etmek amacıyla tarlalarını satması, tarım
alanlarının kooperatif arsasına ve sonra da
turizm konut alanlarına dönüşmesine neden
olmaktadır.
www.sakarya.edu.tr
Gürültü Kirliliği
• Turistik bölgelerde özellikle de turistlerin belirli
alanlarda yoğunlaşmasından dolayı, motorlu
taşıt ve deniz araçlarının çıkardığı sesler ve
gürültüler rahatsız edici olmaktadır.
• Uçakların ve diğer turist transfer araçlarının yol
açtığı gürültü kirliliği turizm endüstrisinin
çevresel etkilerinden bir kısmıdır.
www.sakarya.edu.tr
• Özellikle turizm bölgelerinde otellerde yapılan
eğlencelerden ve eğlence merkezlerinde geç
saatlere kadar süren çok yüksek seviyedeki
müzik sesleri gürültü kirliliği oluşturmaktadır.
www.sakarya.edu.tr
Görsel Kirlilik
• Doğal çevre ve yerel mimari ile uyuşmayan
mimari yapılar ve düzensiz gelişme görsel
kirlilik yaratmaktadır. Bu etki özellikle de sahil
ve manzara yolları boyunca dikkate değerdir.
• Bunların yanı sıra yine yollar boyunca büyük,
çirkin ve düzensiz bir şekilde yerleştirilmiş
reklam ve ilan panoları, elektrik ve telefon
direkleri, kablolar ve katı atıklar da görsel kirlilik
yaratmaktadır.
www.sakarya.edu.tr
Uçhisar Kalesi
Flora ve Fauna Üzerindeki Etkiler
• Belli bir ülkeye, bölgeye ya da yöreye özgü bitki
örtüsü flora, yabanıl hayvan topluluğu da fauna
olarak adlandırılır.
• Flora, hem peyzaj ve görünüm açısından
çevrenin tamamlayıcı unsurudur hem de ekolojik
denge açısından vazgeçilmez öğedir.
• Fauna, o bölgenin ekolojik döngüsü içerisinde
önemli bir unsurdur. Doğal çevre flora ve
faunadan ayrı düşünülemez.
www.sakarya.edu.tr
• Turizm amaçlı kullanım, bazı alanlarda deniz
yaşamına da önemli zararlar verir.
• Katı ve sıvı atıkların denize boşaltılması,
özellikle de atık zehirli ise denizlerdeki canlı
yaşamını bozar.
• Hem kişisel hem de toplu amaçlarla yapılan
avcılık ve dalgıçların atlamaları ile mercan
yaşamı da zarar görür ve tahrip olur.
www.sakarya.edu.tr
• Bitki örtüsü turistler için önemli çekim noktalarından
birisidir. Ancak, turizm etkinlikleri bitki örtüsü
üzerinde bazı olumsuz etkilere neden olur.
• İnşa edilen binalar bitkilerin alandan
uzaklaştırılmasını gerektirir. Bu da bitki örtüsünün
nem tutma ve erozyon önleme gibi faydalarını
önleyerek ormansızlaşmaya neden olur.
• Yürüyerek, atlarla veya araçlarla, kamp ve piknik
faaliyetleriyle çiğnenmesi bitki örtüsüne zarar
vermektedir.
www.sakarya.edu.tr
Kalabalık ve İzdiham
• Turizm, belli bölgelerde yılın belirli
dönemlerinde yoğunlaşma meydana
getirmektedir. Bu yoğunluk bazı hizmetlerin
yerine getirilmesinde sorunlar yaratmaktadır.
• Bir bölgeye gelen kişi sayısının artması, o
bölgede su, hava, toprak, çöp ve gürültü
kirliliğinin de artmasına neden olmaktadır.
www.sakarya.edu.tr
Download

Turizmin Güncel Sorunları Turizmin Fiziksel Çevre Üzerinde Etkileri