Para Teorisi

advertisement
Para Teorisi
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
1
Arz Edilen Para Tanımları
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
2
Arz Edilen Para Tanımları

Rezerv Para = Emisyon + Bankalar Mevduatı + Fon Hesapları
+ Banka Dışı Kesim Mevduatı

Parasal Taban = Emisyon + Bankalar Mevduatı + Fon Hesapları
+ Banka Dışı Kesim Mevduatı + Açık Piyasa
İşlemleri

Merkez Bankası Parası = Emisyon + Bankalar Mevduatı + Fon
Hesapları + Banka Dışı Kesim Mevduatı + Açık
Piyasa İşlemleri + Kamu Mevduatı
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
3
Talep Edilen Para Tanımları
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
4
M1 – Para Tanımı
 Mübadele
 Harcama
 Tam
 Dar
fonksiyonunu vurgular.
eğilimlerini yansıtır.
likit ödeme araçlarının miktarını gösterir.
kapsamlı para miktarını verir.
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
5
M1 – Para Tanımı
 M1
= Dolanımdaki Para + Vadesiz Mevduat
 M1
= Currency Circulation + Demand Deposit
 M1
= C + DD
 Dolanımdaki
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
Para = Emisyon - Bankaların
Nakit Varlıkları
Bankalar finansal aracıdır ve nihai harcama
hedefleri için para talep etmezler.
6
M1 – Para Tanımı
 Eğer
M1 

Milli Gelir 
Harcama Eğiliimi 
 M1
  Ekonomik Büyüme Hızı  Enflasyonist
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
7
M2 – Para Tanımı
 Değer
 Likit
saklama fonksiyonunu vurgular.
niteliği daha düşük ödeme araçlarının
miktarını gösterir.
 Geniş
 M.
kapsamlı para miktarını verir.
Friedman ve A. Swartz tarafından önerilip
kullanılmıştır.
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
8
M2 – Para Tanımı
 M2
= M1 + Vadeli Mevduat
 M2
= M1 + Time Deposit
 M2
= (C + DD) + TD
 M2Y
= M1 + Vadeli Mevduat + Döviz Tevdiat
Hesapları
 M2Y = M2 + Döviz Tevdiat Hesapları
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
9
M2 – Para Tanımı
 Vadeli
Mevduat : Uzun vadeli harcama
eğilimini yansıtır.
 Finansal
aracılar, mevduat hacmiyle
ekonomideki para stokunu (M1, M2, M2Y)
yönlendirirler.
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
10
TCMB Bilançosu (Vaziyeti)
Her hafta Cuma veya Cumartesi günü Resmi Gazete’de yayınlanır.
Parasal Büyüklükler Tablosu : TL yükümlülükleri ve ülke
sakinlerinden sağladığı Döviz yükümlülüklerini gösterir.
Toplam İç Yükümlülükler büyüklüğüne ulaşılır. MB’nin fonlama
kabiliyetidir. [Varlıklar ve Yükümlülükler]


Merkez Bankası Parası Tablosu : [Kaynaklar ve Kullanımlar]
Bilanço : Vaziyet şirket bilançoları gibi olduğundan
karmaşıktır. Analitik bilanço daha anlaşılır şekilde rakamları
yansıtır.
 Analitik
İlk iki tablo, para politikasının belirli yönlerine ışık tutar. Analitik
bilanço ise, para politikasını bir bütün olarak sunar.
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
11
Parasal Göstergeler
(Haftalık(Cuma) Geçici Veriler)
Milyar TL
2000
2001
2002
2003
2004
M1
5.833.606
9.238.299
12.415.844
17.540.350
24.354.177
Dolasimdaki Para
2.497.547
3.886.286
5.997.131
8.908.037
12.113.117
Vadesiz Mevduat Ticari
1.403.382
2.084.373
2.938.417
4.366.047
5.826.533
Vadesiz Mevduat
1.932.036
3.265.484
3.477.558
4.265.013
6.412.754
742.209
1.228.938
1.792.083
2.674.857
4.493.649
1.189.827
2.036.545
1.685.474
1.590.156
1.919.105
640
2.155
2.739
1.253
1.773
3.336.058
5.352.012
6.418.713
8.632.313
12.241.060
M2
24.953.488
39.406.292
53.226.221
69.790.567
94.742.523
Vadeli Mevduat
16.934.025
26.604.043
35.179.139
44.206.680
59.757.534
(VD.M)Vadeli tasarruf
13.857.376
22.109.513
29.191.245
36.851.261
50.586.161
(VD.M)Vadeli Diger
3.076.649
4.494.530
5.987.894
7.355.419
9.171.373
Vadeli Mevduat Ticari
2.185.856
3.563.951
5.631.237
8.043.536
10.630.813
2
0
0
0
0
19.119.883
30.167.994
40.810.376
52.250.216
70.388.347
(VDSZ.M)Vadesiz Tasarruf
(VDSZ.M)Vadesiz Diger
Merkez Bankasindaki Mevduat
D1 (M1-Dolasimdaki Para)
Mevduat Sertifikasi
D2 (M2-M1)
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
12
Parasal Göstergeler
(Haftalık(Cuma) Geçici Veriler)
Milyar TL
2000
2001
2002
2003
2004
M2Y (M2+Döviz tevdiat hesabi (TL))
47.612.529
84.002.103
115.504.774
136.416.319
161.676.933
Döviz Tevdiat Hesabi (TL)
22.659.040
44.595.811
62.278.554
66.625.752
66.934.410
Döviz Tevdiat Hesabi (USD)
36.179
37.146
41.619
44.892
47.376
Döviz Tevdiat Hesabi (DEM)
77.035
10.264
0
0
0
25.910.192
40.875.794
55.641.789
73.579.761
99.690.341
Resmi Mevduat
956.704
1.469.502
2.415.568
3.789.195
4.947.818
(RM)Vadesiz
765.130
969.456
1.269.174
1.821.670
2.373.280
(RM)Vadeli
191.573
500.045
1.146.394
1.967.525
2.574.538
26.491.587
42.096.953
56.750.729
75.202.929
101.529.361
Merkez Bankasındaki Diğer Mevduat
581.395
1.221.159
1.108.941
1.623.167
1.839.019
L0 (M3+Döviz Tevdiat Hesabi (TL))
49.150.627
86.692.763
119.029.283
141.828.681
168.463.771
M3A (M2+Resmi Mevduat)
M3 (M3A+MB.deki Diğer Mevduat)
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
13
Parasal Göstergeler
(Haftalık(Cuma) Geçici Veriler)
% Değişme
2001
2002
2003
2004
M1
58,4
34,4
41,3
38,8
Dolanımdaki Para
55,6
54,3
48,5
36,0
Vadesiz Mevduat Ticari
48,5
41,0
48,6
33,5
Vadesiz Mevduat
69,0
6,5
22,6
50,4
(VDSZ.M)Vadesiz Tasarruf
65,6
45,8
49,3
68,0
(VDSZ.M)Vadesiz Diger
71,2
-17,2
-5,7
20,7
Merkez Bankasındaki Mevduat
236,7
27,1
-54,3
41,5
D1 (M1-Dolanımdaki Para)
60,4
19,9
34,5
41,8
M2
57,9
35,1
31,1
35,8
Vadeli Mevduat
57,1
32,2
25,7
35,2
(VD.M)Vadeli tasarruf
59,6
32,0
26,2
37,3
(VD.M)Vadeli Diger
46,1
33,2
22,8
24,7
Vadeli Mevduat Ticari
63,0
58,0
42,8
32,2
57,8
35,3
28,0
34,7
Mevduat Sertifikası
D2 (M2-M1)
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
14
Parasal Göstergeler
(Haftalık(Cuma) Geçici Veriler)
% Değişme
2001
2002
2003
2004
M2Y (M2+Döviz tevdiat hesabi (TL))
76,4
37,5
18,1
18,5
Döviz Tevdiat Hesabi (TL)
96,8
39,7
7,0
0,5
Döviz Tevdiat Hesabi (USD)
2,7
12,0
7,9
5,5
M3A (M2+Resmi Mevduat)
57,8
36,1
32,2
35,5
Resmi Mevduat
53,6
64,4
56,9
30,6
(RM)Vadesiz
26,7
30,9
43,5
30,3
(RM)Vadeli
161,0
129,3
71,6
30,9
M3 (M3A+MB.deki Diğer Mevduat)
58,9
34,8
32,5
35,0
Merkez Bankasındaki Diğer Mevduat
110,0
-9,2
46,4
13,3
L0 (M3+Döviz Tevdiat Hesabi (TL))
76,4
37,3
19,2
18,8
Döviz Tevdiat Hesabi (DEM)
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
15
TCMB Analitik Bilanço (İş Günü)
Milyar TL
2000
2001
2002
2003
2004
A.VARLIKLAR
15.383.107
42.333.655
64.676.505
74.229.158
75.548.855
A.1-DIS VARLIKLAR
17.162.973
30.369.591
41.698.601
50.410.221
52.800.408
A.2-IC VARLIKLAR
-1.779.866
11.964.065
22.977.904
23.818.937
22.748.447
P.YUKUMLULUKLER
15.383.107
42.333.655
64.676.505
74.229.158
75.548.855
P.1-TOPLAM DOVIZ YUKUMLULUKLERI
12.677.202
36.879.202
47.243.586
50.462.255
49.179.503
P.1-a-Dış Yükümlülükler
7.587.490
25.706.805
32.472.756
36.099.050
33.260.371
P.1-b-İç Yükümlülükler
5.089.712
11.172.397
14.770.830
14.363.205
15.919.132
P.2-MERKEZ BANKASI PARASI
2.705.905
5.454.453
17.432.919
23.766.904
26.369.352
P.2-A-REZERV PARA
4.658.028
6.508.334
9.576.584
13.397.156
18.147.173
P.2-Aa-Emisyon
2.754.966
4.224.034
6.428.003
9.360.839
12.793.670
P.2-Ab-Bankalar Mevduatı
1.789.810
2.103.565
2.978.954
3.941.951
5.268.637
P.2-B-DIGER MERKEZ BANKASI PARASI
-1.952.122
-1.053.881
7.856.335
10.369.748
8.222.178
P.2-Ba-Açık Piyasa İşlemleri
-2.403.540
-2.054.481
6.841.904
8.805.125
6.503.091
451.418
1.000.600
1.014.431
1.564.623
1.719.088
P.2-Bb-Kamunun TL Mevduatı
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
16
Döviz Kurları ve Sepet Değeri
TL
2000
2001
2002
2003
2004
USD Kuru (Doviz Alış+Doviz Satis)/2
625.398
1.228.367
1.509.471
1.496.668
1.418.981
EUR Kuru (Doviz Alış+Doviz Satis)/2
575.503
1.096.321
1.433.233
1.689.383
1.738.338
1.065.992
2.067.536
2.606.774
2.790.763
2.750.867
2000
2001
2002
2003
2004
USD Kuru (Doviz Alış+Doviz Satis)/2
-
0,96
0,23
-0,01
-0,05
EUR Kuru (Doviz Alış+Doviz Satis)/2
-
0,90
0,31
0,18
0,03
1USD+0.77EURO
-
0,94
0,26
0,07
-0,01
1USD+0.77EURO
% Değişme
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
17
Para Talebi Teorileri
I. GRUP : Klasik ve Paracı Yaklaşımlar
A. Miktar Teorisi (Fisher / Cambridge)
1. Fisher Yaklaşımı
2. Cambridge Yaklaşımı (A.C. Pigou)
B. Modern Miktar Teorisi (M. Friedman)
II. GRUP : Keynesyen ve Neo-Keynesyen Yaklaşımlar
A. Likidite Tercihi Teorisi (J.M. Keynes)
B. Portföy Dengesi Yaklaşımı (J. Tobin)
C. Servet Uyumlaması Yaklaşımı (Brunner, Meltzer)
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
18
Varsayımlar
I. Grup
Ücret ve fiyatlar aşağıya
doğru
Esnek.
II. Grup
Esnek Değil.
Ekonomide rekabetçi koşullar Var.
Yok.
Fiyatlar
Piyasada belirlenir.
Belirli birimler oluşturur.
Denge
Tüm piyasalar dengeye ulaşır.
Tam istihdam dengesi oluşmayabilir.
Milli gelir
Tam istihdamda dengeye gelir,
işsizlik iradidir.
Paranın enflasyonist (tam istihdam)
ya da reel (eksik istihdam) etki
yapması durumuna göre değişir.
Para nötr değildir.
Enflasyon
Ancak parasal genişleme sonucu
olur.
Parasal genişleme olmadan da
örneğin kamu harcamaları artınca
enflasyon ortaya çıkabilir.
Parasal genişleme ekonomiyi Etkilemez.
Etkiler.
Faizin ekonomideki rolü
Önemli değildir.
Önemlidir.
Para arzı – Gelir ilişkisi
Tek yönlü (Para arzı  Gelir)
Çift yönlü (Para arzı Gelir)
Para politikaları beklenen etkiyi
yapmaz.
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
19
Para Talebi Teorisi
 Para,
fonksiyonları nedeniyle ekonomik
birimler tarafından farklı güdülerle talep edilen
bir varlıktır.
 Para
Talebi Teorisi

Mikro düzeyde kişilerin

Makro düzeyde ekonominin
 Niçin
ve Ne miktarda para tutmak istediklerini
araştırır.
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
20
Para Talebi Teorisi
 Tutulan
para miktarındaki değişmelerin
ekonomideki yansımalarını inceler.
 Tutulan
para nominal ve reel olabilir. Para
talebi teorisi Reel para miktarı ile ilgilenir.
 Reel
para miktarı, paranın satınalma gücü
olarak ifadesidir. (M / P) şeklinde ifade edilir.
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
21
Para Talebi Teorisi
 Paranın
niçin ve ne miktar talep edildiğini
sorgulayan değişik teoriler vardır:

Fiyat ve faizlerde değişiklik beklentileri,

Ekonomik gelişmelerdeki belirsizlik,

Kanuni sınırlamalar,

Likiditenin sağladığı kolaylıklar v.b.
görüşler bu yaklaşımların çıkış noktası olmuştur.
 Ortak
görüş sağlanmış yaklaşım yoktur.
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
22
Para Talebi Teorisi
 Literatürdeki
yaklaşımlar para talebini, paranın
fonksiyonlarıyla ilişkili olarak ele almaktadır.
Paranın üç temel fonksiyonu:

Hesap birimi (paranın varlığını ifade eder)

Mübadele aracı (mübadelede kolaylık sağlar)

Servet saklama aracı
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
23
Para Talebi Teorisi
Alım-Satım İlişkisi (Mübadele İlişkisi)
 Trampa ekonomisinde  aynı anda
 Paralı ekonomide  değişik zamanlarda
para tutmanın alternatif maliyeti nedeniyle,
para gelir getirecek şekilde yatırılır.
yaklaşımlar  Mübadele amacı
 Diğer yaklaşımlar  + Değer saklama amacı
 Geleneksel
Örnek: Keynes – Likidite Tercihi Teorisi (spekülatif amaçlı para
talebini dikkate alınır).
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
24
Para Talebi Teorisi

Geleneksel Para Talebi Teorileri’nde;
Para tutma sebebi  sadece mübadele fonksiyonu
Mübadele Denklemi ile Cambridge Denklemi
 Mübadele
için talep edilen para miktarı;

Gelir düzeyine

Alışkanlıkları

Kurumsal yapılanmalara

Teknolojik gelişmelere
önemli
istikrarlı
bağlıdır.
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
25
Servet
Para Talebi Teorisi
saklama amacı dikkate alındığında
paranın istikrarı tartışılır.
Friedman Yeni Miktar Teorisi
Alım işlemleri ertelenip, paranın servet saklama aracı
olarak kullanılması para talebinde istikrarsızlık yaratmaz.
KARŞIT OLARAK
Keynes Likidite Tercihi Teorisi
Elde tutulan para miktarı değişken bir büyüklük haline
gelir. Elde tutulan para gelirin eksik harcandığını gösterir.
Üretilen malların tümü satılmayacak, stoklar oluşacak,
ekonomide mal ve gelir üretimi düşecektir.
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
26
Para Talebi Teorisi
Para talebindeki değişiklikler, ciddi istikrarsızlık
kaynağıdır. Para talebi değişimi, ekonomideki
harcama düzeyini değiştirdiğinden, enflasyon
ve işsizlik gibi ciddi sorunlara yol açmaktadır.
Para talebi teorisi bu yüzden önemlidir.
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
27
Geleneksel Para Talebi Teorisi
Miktar teorisi, 1929 Bunalımı’na kadar parasal analizlere
temel oluşturmuştur. İki farklı gelenek vardır.
Birincisi : Cantillon ve Hume tarafından benimsenen
Dolaysız Mekanizma’dır. Ekonomideki para miktarı ile
fiyatlar genel düzeyi arasında doğrudan bir ilişki vardır.
Ms   P 
İkincisi : Thornton ve Ricardo tarafından benimsenen
Dolaylı Mekanizma’dır. Faiz mekanizmasını içerir.
Ms   i   Harcamalar (Talep)   P 
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
28
Geleneksel Para Talebi Teorisi
Her iki analiz de aynı sonuçları üretirler.
1) Para
miktarındaki
değişmeler,
toplam
harcamalarda eş oranlı değişmelere yol açar.
Ms    Toplam Harcamalar (Talep)  
2) Toplam harcamalardaki değişmeler, fiyatlarda eş
oranlı değişmelere yol açar.
Toplam Harcamalar (Talep)    P  
Doğrudan (Dolaysız) Mekanizma daha yaygındır.
İki eski yorumu vardır.
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
29
Para Talebi Teorileri
I. GRUP : Klasik ve Paracı Yaklaşımlar
A. Miktar Teorisi (Fisher / Cambridge)
1. Fisher Yaklaşımı
2. Cambridge Yaklaşımı (A.C. Pigou)
B. Modern Miktar Teorisi (M. Friedman)
II. GRUP : Keynesyen ve Neo-Keynesyen Yaklaşımlar
A. Likidite Tercihi Teorisi (J.M. Keynes)
B. Portföy Dengesi Yaklaşımı (J. Tobin)
C. Servet Uyumlaması Yaklaşımı (Brunner, Meltzer)
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
30
Miktar Teorisi (Fisher Yaklaşımı)
Para tutumunu, sadece mübadele gereksinimi ile
açıklayan Fisher’in çıkış noktası,
MV  PT şeklindeki mübadele özdeşliğidir.
M – Ekonomideki para miktarı
V – Paranın dolanım hızı (paranın el değiştirme sayısı)
P – Fiyatlar genel düzeyi
T – Dönem içinde ticarete konu olmuş malların miktarı
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
31
Miktar Teorisi (Fisher Yaklaşımı)
Bu özdeşlikte V ile T sabit kabul edildiğinde mübadele
özdeşliği teorik içerik kazanır ve eşitlik ortaya çıkar.
MV = PT
Paranın Dolanım Hızının Sabit Olması ( V )
1)
Kurumsal nedenler : (Çek vb. ödeme araçlarının ve
elektronik bankacılığın yaygınlaşması ile para talebi düşer,
aynı para miktarı ile daha çok işlem yapılır).
2)
Ödeme alışkanlıkları : Ödemelerin sıklığı para talebini
etkiler.
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
32
Miktar Teorisi (Fisher Yaklaşımı)
Aylık Kazanç = 1.000.000 TL (Ayda bir ödeme)
Kişi gelirini bir aylık harcamalarını yapacak şekilde yayar.
Varsayım : - Tasarruf yok, – Her gün eşit harcama
Ortalama Para Talebi = 500.000 TL olacaktır.
[(t1+ t30) / 2]
Yıllık gelirinin 1/24’ünü para olarak tutar.
Aylık Kazanç = 1.000.000 TL (Onbeş günde bir ödeme)
Ortalama Para Talebi = 250.000 TL olacaktır.
[(t1+ t14+ t15+ t30 / 4] Yıllık gelirinin 1/48’ini para olarak tutar.
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
33
Miktar Teorisi (Fisher Yaklaşımı)
İşlem Hacminin Sabit Olması ( T )
Tam istihdam varsayımı altında, özellikle kısa dönemde,
ekonomide ticaret konusu mal ve hizmetlerin reel miktarı (T) ;
1)
Çalışma arzusu,
2)
Cari teknolojik düzey,
3)
Ülkenin kaynak donanımı,
tarafından belirlendiği için T sabittir.
Fisher’e göre sosyal, psikolojik, kültürel ve kurumsal
yapılardan dolayı V’nin değeri sabittir.
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
34
Miktar Teorisi (Fisher Yaklaşımı)
Denge halindeki bir ekonomide para arzı (Ms) para
talebine (Md) eşit olduğundan;
M = Ms = Md : MV = PT
Böylece elde tutulan para miktarı :
1
1
Md =
PT ;
= k ; M = kPT (Nominal Para Talebi)
V
V
Kişiler, mübadele güdüsü ile toplam harcamalarının
(T) bir bölümünü (k) oranında reel para olarak tutarlar.
M
P
= kT (Reel Para Talebi)
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
35
Miktar Teorisi (Fisher Yaklaşımı)
sonraları,
Daha
ekonomideki
işlem
miktarının
hesaplanmasına ilişkin sorunlar göz önüne alınarak, işlem
hacmi (T) yerine, reel milli gelirden (y) hareket edilmiştir.
MV = PT (Miktar Teorisinin Mübadele Denklemi)
MV = Py (Miktar Teorisinin Gelir Denklemi)
MV = PT  V = PT / M (V : paranın işlem dolanım hızı)
MV = Y  V = Y / M
PT
V=
M
Py
=
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
M
Y
=
M
(V : paranın gelir dolanım hızı)
Belirli bir gelir elde edilirken, paranın
kaç kez el değiştirdiğini gösterir.
36
Miktar Teorisi (Fisher Yaklaşımı)
Modeli çalışabilir hale getiren varsayımlar;
 Akılcı
bireylerin hedefi fayda maksimizasyonudur.

Gelir ve Harcamalar arasında eş-anlılık vardır.

Fiyatlar esnektir.

Paranın gelir dolanım hızı sabittir. (V=Y/M  Vy)

Para talebinin gelir esnekliği 1’dir. Y %1  Md %1

Para talebinin faiz esnekliği sıfırdır.

Para sadece işlem amacıyla talep edilir.

V ile T sabittir.
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
37
Miktar Teorisi (Fisher Yaklaşımı)
V’yi Etkileyen Faktörler ;
ve sermaye piyasalarının gelişmesi sonucu
paranın işletilmesi olanağı doğduğundan Md   V 
 Para

Halkın tüketim ve tasarruf eğilimi;

Tüketim eğilimi   Md   V 

Tasarruf eğilimi   Md   V 
 Gelirin elde edilme süresinin sık olması Md   V 

Ödeme araçlarının (çek, kredi kartı) çeşitliliği Md   V 

Ekonomik birimlerin beklentileri;

Gelir ve Fiyatların artacağının tahmin edilmesi Md   V 

Faiz oranlarının artacağı beklentisi Md   V 
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
38
Miktar Teorisi (Fisher Yaklaşımı)
P
M = Md
P1
P0
) 45o
0
M0
M1
M
Para miktarı ve fiyatlar aynı yönde ve aynı oranda değişir.
Ms   P   Md 
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
39
Miktar Teorisi (Cambridge Yaklaşımı)
A.C. Pigou ve A. Marshall tarafından geliştirilmiştir. Fikirleri,
Keynesyen yaklaşıma ve Modern Miktar Teorisine (M.
Friedman) katkı sağlamıştır. Denge halindeki bir ekonomide
Pigou denklemi;
Md = kPw
Md – Nominal para talebi
w – Reel servet
P – servet içinde yer alan değerlerin TL cinsinden piyasa fiyatı
Pw – Nominal servet
k
– Nominal servetin ne kadarının para olarak tutulacağı (servet
tutma katsayısı)
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
40
Miktar Teorisi (Cambridge Yaklaşımı)

Pigou, parayı servetin bir parçası olarak görmektedir.
Para sadece mübadele aracı olarak değil, aynı zamanda
servet olarak da talep edilmektedir.

Yaklaşım,
fertlerin serveti hangi oranda para olarak tutmak
istediklerini göstermek için Fayda Teorisini kullanmaktadır.

Md ‘nin en üst sınırı insanın servetidir.
Para tutmanın alternatif maliyeti vardır. Alternatif araçların
(tahvil, hisse senedi vb.) getirileri para talebinin ne kadar
olacağı konusunda belirleyicidir.

Gelecek hakkındaki belirsizlik ve faiz oranının rolü
vurgulanmasına karşın, V sabit kabul edilmektedir.

Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
41
İki Yaklaşım Arasındaki Farklar
1. Fisher : Md fertlerin harcamalarına bağlıdır. Md ‘yi akım
büyüklükler (T ya da y) etkiler.
Pigou : Md fertlerin servetine bağlıdır. Md ‘yi stok
büyüklük (w) etkiler.
2. Fisher : halkın, veri bir harcamayı gerçekleştirmek için
ne düzeyde para talep edeceklerini hesaplamaya
çalışmıştır. (Para tutma katsayısı)
Pigou : halkın, servetlerinin bir bölümü olarak ne kadar
para tutmak istediklerini açıklamaya çalışmıştır. (Servet
tutma katsayısı)
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
42
İki Yaklaşım Arasındaki Farklar
3. Fisher : Md ‘yi makro düzeyde ele almıştır.
Pigou : Md ‘yi mikro düzeyde ele almıştır.
4. Fisher : insanların ne kadar para tutmak mecburiyetinde
olduklarını araştırmıştır.
Pigou : insanların ne kadar para tutmak isteğinde
olduklarını araştırmıştır.
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
43
İki Yaklaşım Arasındaki Farklar
5.
Fisher : Ms   T ile V (sabittir) (Para arzındaki
değişmelerden bağımsız)
Pigou : Ms   Paranın MF   Md   k 
(Para arzındaki değişmeler, k ve w’yi
etkiler)
Ayrıca, para arzındaki artışın kaynağına bağlı
olarak, gerçek servet etkilenebilir. Örn.
Yeni altın artışı sonucu Ms   w 
Açık piyasa işlemleri sonucu Ms   w (sabittir)
(servetin gerçek değeri etkilenmez)
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
44
Modern Miktar Teorisi (M. Friedman)
M. Friedman, miktar teorisinin özel bir yorumunu
geliştirmiştir. Cambridge’den etkilenmiştir.

para talebinde, elde tutulması gereken para
miktarını değil, Cambridge okulunun ortaya koyduğu gibi
tutulmak istenen para miktarını esas alır.
Friedman,
Friedman, herhangi bir malın talebinde söz konusu olan
etkenlerin para talebi için de geçerli olduğunu
vurgulayarak şu sonuçlara varır:

Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
45
Modern Miktar Teorisi (M. Friedman)
1. Kişiler para talep ederler; çünkü para, fayda sağlar.
Paranın faydası, yüksek likiditesidir. Para, alım işlemini
ertelemeyi sağladığından, parasal ve parasal olmayan
faydalar sunmaktadır.
2. Tutulan para miktarı, kişilerin gelirleri ile ilişkilidir. Para
tutmanın üst sınırı servettir. Para lüks bir maldır. Yani gelir
arttıkça, talebi artan lüks bir tüketim malıdır. Para talebinin
reel gelir esnekliği birden büyüktür. Bu nedenle uzun
dönemde paranın dolanım hızı düşer.
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
46
Modern Miktar Teorisi (M. Friedman)
3. Tutulan paranın bir alternatif maliyeti vardır. Alternatif
maliyet tahvil, hisse senedi vb. varlıkların getiri oranıdır.
Ayrıca enflasyon nedeniyle, elde tutulan paranın alım gücü
düşer. Bu da bir maliyettir. Dolayısıyla, eğer enflasyon
beklentileri artarsa, Md düşer. Eğer P   Md  (aynı oranda)
 Friedman’a göre para tutmanın beş temel sebebi:

Para tutmanın faydası

Fiyatlar genel düzeyi

Reel gelir düzeyi

Piyasalarda geçerli faiz oranları

Enflasyonist beklentiler
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
47
Modern Miktar Teorisi (M. Friedman)
Friedman’da para talebi fonksiyonunun unsurları:
Keynes’ten farklı olarak cari gelir yerine serveti ön plana
çıkarmıştır.
 Servet : gelecekteki gelir akımının bugünkü değeridir. Yani
servet yerine gelir olarak kullanılabilir. Ancak buradaki gelir
sürekli gelirdir. Geçmiş, bugün ve gelecek dönem gelirinin
ortalamasıdır. Cari gelire göre daha istikrarlı bir büyüklüktür.
 Beşeri sermayenin, beşeri olmayan sermayeye oranı,
fonksiyonun diğer bir faktörüdür. Beşeri sermaye, eğitilmemiş
emek yanında, lisan, mesleki uzmanlık, iş tecrübesi gibi
hususları ifade eder. Likiditesi çok düşüktür. Toplam servet
içinde beşeri sermaye payı ne kadar yüksekse, para tutma
eğilimi o kadar yüksek olur.
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
48
Modern Miktar Teorisi (M. Friedman)
Friedman Para Talebi Fonksiyonunu:
M = f(w, e, e, h, u) P
[Nominal Para Talebi Fonksiyonu]
M/P = f(w, e, e, h, u)
[Reel Para Talebi Fonksiyonu]
M – Nominal para talebi
w – reel servet
e – Alternatif varlıkların net getiri oranı
e – Beklenen enflasyon
h – Beşeri servetin beşeri olmayan servete oranı
u – Diğer değişkenler
P - Fiyatlar
Yrd.Doç.Dr. Mert URAL
49
Download