Dürtü Denetimi, Duygu ve Bilişsel
Düzenleme Mekanizmaları ile Kalp Hızı
Değişkenliği Arasındaki İlişki
Gülizar Şenol, Uğur Canpolat, Yusuf Ziya Şener, Necla Özer, Jale Karakaya, Elif Anıl
Yağcıoğlu, Berna Uluğ, Başaran Demir
21. Klinik Eğitim Sempozyumu, Antalya
GİRİŞ-1
• Kalp hızı değişkenliği (KHD): Kalp atımları arasındaki sürelerde belirli bir
zaman içinde gözlenen değişim
• KHD:
• Sinoatriyal düğüm üzerinde etkili olan sempatik ve parasempatik sinir sistemi
arasındaki otonomik dengeyi yansıtır
• Sirkadyan ritm ile ilişkili
• Humoral mekanizmalar ile ilişkili
• KHD, tek bir skor üzerinden değil, birden çok bağımsız parametrenin
ölçümü ile değerlendiriliyor
• KHD kalbin otonomik düzenlenmesinin invaziv olmayan, duyarlı, güvenilir
bir göstergesi
Otonomik Sistem – KHD İlişkisi
• KHD’nin yüksek olması sağlıklı bir insanda egzersiz, stres gibi,
durumlara uyum yeteneğinin bir göstergesidir
• KHD düşük ise çevresel uyuma bir kusur işareti olabilir.
• KHD, parasempatik sinir sistemi hakimiyetinde yüksektir.
Davranış - KHD İlişkisi
• Ventral vagal sistem sosyal ilişki ortamında sakin kalma, ‘fight or flight’
yanıtını baskılamayı sağlar
• Ventral vagal sistemin kalp üzerine etkisi vardır
• KHD ventral vagal sistemin düzgün çalışmasının bir göstergesi olabilir.
Porges, 1995
KHD, düşünce ve duyguların nasıl işlendiğine
yönelik bir göstergedir
Düşünce ve duygular ile
ilişkili beyin bölgeleri
Otonomik sistem
düzenleyici beyin
bölgeleri
Otonomik yanıt: KHD
Thayer ve Lane, 2000
KHD Prefrontal korteks işlevlerinin bir
göstergesi olabilir
Prefrontal korteks
Singulat korteks
Insula
Amigdala
Nucleus
Tractus
Solitarius
KHD
Prefrontal korteks
Singulat korteks
Insula
Amigdala
Nucleus
Tractus
Solitarius
KHD
Sınır Kişilik Bozukluğu
• Dürtü – PFK ilişkisi
• SKB’de dürtü kontrolü bozuktur
• SKB’de ayrıca duygu düzenleme güçlüklerinin sıklıkla görüldüğü
bilinmektedir
• Duygu düzenleme güçlüğü OFK, insula gibi farklı bölge işlevleriyle
ilişkili olabilir
AMAÇLAR
• Yüksek kortikal işlevler ile otonomik sistem işlevselliği arasındaki
ilişkilerin araştırılması
• Dürtü kontrolü, duygu düzenleme becerileri ve yürütücü işlevler
değerlendirilerek,
• Bu işlevlerin bozuk olduğu bir psikiyatrik durumda: Sınır Kişilik
Bozukluğu,
• Duygusal uyarının etkisi
• Birincil çıktı: Kalp Hızı Değişkenliği
YÖNTEM: Örneklem
Araştırmanın hem deney hem de kontrol grupları için dışarda bırakma
ölçütleri
• Alkol/madde kötüye kullanımı olması
• B-bloker, antihistaminik ilaç, ya da KHD’ye etkide bulunabilecek bir diğer ilacı kullanıyor
olmak
• Serotonin Noradrenalin Gerialım İnhibitörü (SNGİ) ve duygudurum düzenleyici kullanıyor
olmak
• Diyabet, hipertansiyon, koroner arter hastalığı, merkezi sinir sistemi hastalıkları veya renk
körlüğü tanısı almış olmak
• DSM-IV’e göre halen ya da geçmişte şizofreni, diğer psikotik bozukluklar, bipolar
bozukluk, organik psikoz, demans veya zeka geriliği tanısı konulmuş olması
YÖNTEM: Prosedür
Sınır Kişilik
Bozukluğu tanısı
konmuş bireyler
Yaş, cinsiyet
açısından
eşleştirilmiş
kontroller
• Sosyodemografik bilgi formu
• DSM-IV Eksen I Bozuklukları için
Yapılandırılmış Klinik Görüşme (SCID-I)
• Borderline Kişilik Envanteri
• Dürtüsellik testleri
• Duygu Düzenleme Testleri
• Nöropsikolojik Test Bataryası
• İstirahat halinde KHD ölçümü
• Duygusal uyaranların uygulanması
(Videoların izletilmesi)
• KHD ölçümü
• Videodaki duyguların
değerlendirilmesi
•
•
•
Barratt Dürtüsellik Ölçeği-11
UPPS Dürtüsel Davranış Ölçeği
Minnesota Dürtü Kontrol Bozukluğu
Görüşme Ölçeği
•
Duygu Düzenleme Güçlüğü Ölçeği (DDGÖ)
•
•
•
•
•
İz Sürme Testi (İST)
Wisconsin Kart Eşleme Testi (WKET)
Sözel Akıcılık Testi
Stroop Testi TBAG formu
Sürekli Performans Testi (SPT)
Bulgular
Katılımcılar yaş, eğitim yılı ve medeni durum açısından farklı değildiler
Borderline Kişilik Envanteri
Puanı
27,03±8,4
6,04±4,39
<0.01
Sınır kişilik bozukluğu olan bireylerde dürtüsellik yüksek,
duygu düzenleme güçlüğü belirgin idi
Ortalama
SS
P
Dürtüsellik
Ölçekleri
Baratt DÖ
<0,01
Hasta
76,4
9,1
Kontrol
52,9
6,3
UPSS DÖ
<0,01
Hasta
121,5
12,8
Kontrol
92,6
11,1
Hasta
122,2
26,6
Kontrol
71,5
12,9
Duygu
Düzenleme
DDGÖ
<0,01
Katılımcıların bir kısmında komorbid eksen I tanısı
mevcuttu ve psikotrop kullanıyorlardı
Hasta (n %)
Kontrol (n %)
İlaç Kullanmayan
12 (% 52,3)
19 (%95)
SSGİ
7 (%33,3)
1 (% 5)
Antipsikotik
1 (%4,8)
0 (%0)
SSGİ+Antipsikotik
1 (% 4,8)
0 (%0)
Eksen 1 tanısı yok
11 (%57,1)
19 (%95)
Depresyon/Distimi
3 (%14,3)
1 (%5)
Anksiyete Bozuklukları
5 (%23,8)
0 (%0)
Yeme Bozuklukları
3 (%14,3)
0 (%0)
İlaç kullanma durumları
Eksen 1 tanıları
Sınır kişilik bozukluğu olan bireylerde psikomotor
hızda yavaşlama, yürütücü işlevlerde bozulma ve
semantik akıcılıkta azalma gözlendi
Sınır kişilik bozukluğu olan bireylerde psikomotor
hızda yavaşlama, yürütücü işlevlerde bozulma ve
semantik akıcılıkta azalma gözlendi
• Her iki grupta da videoda uyarılması beklenen duygular uyarıldı.
• Sınır Kişilik Bozukluğu olan bireyler korku uyandırması beklenen
videodaki duyguyu öfke uyandırıcı buldular
Örneklemin Özeti
• Sınır Kişilik Bozukluğu olan bireyler:
•
•
•
•
Daha dürtüsel,
Duygu düzenleme becerileri daha kötü,
Frontal lob işlevleri daha bozuk,
Duygu işlemleme performansı kontrollere yakın idi.
• SORU: KHD iki grup arasında farklı mı?
İstirahat halinde KHD sınır kişilik bozukluğu olan
bireylerde farklı değil
Sınır kişilik bozukluğu olan bireylerde duygusal uyarı ile
KHD kontrollerden farklı değil
KHD ile dürtüsellik, duygu düzenleme ve nöropsikolojik
işlevler arasında bağıntı tespit edilemedi
• Tüm katılımcıların HF, RMSSD ve PNN%50 parametreleri ile
• BDÖ ve UPPS toplam puan ve alt ölçek puanları
• Nörobilişsel test sonuçları
• DDGÖ toplam puan ve alt ölçek puanları arasında
anlamlı bir ilişki bulunmamıştır.
Tartışma - Özet
• Sınır Kişilik Bozukluğu olan bireyler:
•
•
•
•
Daha dürtüsel,
Duygu düzenleme becerileri daha kötü,
Frontal lob işlevleri daha bozuk,
Duygu işlemleme performansı kontrollere yakın.
• Sınır Kişilik Bozukluğunda KHD, istirahat ve duygusal uyarı koşullarında
kontrollerden farklı değil
• KHD ile dürtüsellik, duygu düzenleme ve nöropsikolojik durum
arasında bağıntı yok
Tartışma - Özet
• Bulgular sınır kişilik bozukluğu örnekleminin dürtüsellik, duygu
düzenleme ve frontal lob işlevselliği açısından çalışabilecek bir
örneklem olduğunu desteklemiştir.
• KHD ile bahsedilen değişkenler arasında bağıntı olmamasının farklı
nedenleri olabilir:
• Örneklem küçüklüğü nedeniyle tip II hata olması muhtemeldir.
• Duygusal uyaranlar yeterince güçlü olmayabilir (Standardizasyonu yok)
• Sınır KB grubunda komorbid eksen I tanılarının ve tanılar ile ilişkili psikotrop
kullanımının yüksek oranda oluşu kardiyovasküler çıktıları etkilemiş olabilir
Tartışma - Öneriler
• Örneklem sayısının artırılması
• Duygusal uyarı niteliğinin artırılması, örneklemde kullanılabilecek
geçerliği olan bir duygusal uyarı testinin uygulanması
• Özellikle ek tanılar ve ilaç bakımından eşleştirilmiş örneklemlere
çalışmanın genişletilmesi
Teşekkür ederim.
Download

Dürtü, Duygu ve Bilişsel Düzenleme Mekanizmaları ile Kalp Hızı