MEDİKAL PSİKOLOJİYE GİRİŞ
Prof.Dr. Müfit UĞUR
PSİKOLOJİNİN TANIMI
• Davranışların ve mental olayların
sistematik olarak incelendiği bir ilim
dalıdır.
• Davranışlar bakımından
A-Uyumsuzluk,
B-Kavgacılık
C-Aşırı neşelilik,
D-Korku ,terleme v.s.
Mental olaylar
A-Düşünce,
B-Duygusallık,
C-İrade,
D-İdrak,
E-Hafıza
2-TATBİK ALANLARI:
A-Klinik psikoloji,
B-Danışmanlık psikolojisi,
C-Okul psikolojisi,
D-Endüstri ve sanayii psikolojisi,
E-Tecrübi psikoloji,
F-Sosyal psikoloji,
D-Gelişim psikolojisi,
H-Psikometrik psikoloji.
PSİKOLOJİNİN TARİHÇESİ
• Türklerde çok eskiden beri bilinip
uygulanan bu ilim dalı yakın zamana
kadar felsefe başlığı altında görülmekte.
• Bu konuda pek çok da eser vardır.İmamGazali, İbrahim Hakkı gibi felsefe
düşünürleri psikoloji ilminin konularına
temas etmişlerdir.
• Psikoloji ile ilgilenme ve uygulamalar Batı
xda 19 cu yüzyılda başlamıştır.
Batıdaki araştırmacılar ve ekolleri
• Wundt : İNTROSPEKSİYON metodunu
kullanır. Şuuru bu metot ile incelemiştir,
• Ebingam: ATOMİSTİK PSİKOLOJİ . Şuuru
meydana getiren elemanlar
incelenmektedir. Mesela şuurun açık
olması için idrak ile ,uyanıklık gerekir ve
Dikkatin de sağlıklı olması lazımdır.
xx
• Wertheimer: ”GESTALT PSİKOLOJİSİ”; Gestalt şuuru
parça tarzında değil ,bütün elemanları ile inceler. Sade
idrak değil , idrak ile birlikte dikkat ve uyanıklık
incelenir.
• Watson: “ DAVRANIŞ PSİKOLOJİSİ” Watson’ a
göre her şey genetik değildir.Çevre davranışlara etki
etmekte ve onu yönlendirmektedir.
• Pavlov : “ŞARTLI REFLEKLER” ;
Şartlı uyaran - Şartlı cevap
Et (U.C.S)-Salya ifrazı (U.C.R)
Zil (C.S) +Et (U.C.S) – Salya (U.C.R)
Zil (C.S)
- Salya (C.R)
DEVAM
• Caren Horney: “ÇEVRE FAKTÖRÜ” Çevre ve
genetiğin birlikte nevrozların oluşu üzerindeki teorilere
değiniyor.
• Kierkegaard ve Heidegger:” EKSİSTANSİYALİZM”
Rasyonalizm akımına bir tepki olarak ortaya
çıkmışlardır.Pozitivist görüşlerin insanları
yabancılaştırması üzerinde dururlar.
• Erich Fromm: “ÇOCUK EBEVEYN İLİŞKİLERİ”
İlişkilerde erken dönem travmaları ve çocuğun bütün
davranışları ebeveynlerden görerek öğrenmesi
üzerinde önemli tespitler yapmıştır.
DAVRANIŞLARIN BİYOLOJİSİ
• Beyindeki ilgili merkezleri Nörotransmitter adını
verdiğimiz kimyasal maddeler uyarır.Her
bölgenin uyarıcı maddesi değişiktir.
6-OH Dopamine : Substantia Nigra,
Dopamine
: Frontal Korteks,
Serotonin
: Raphe Çekirdeği,
Suprakiazmatik çekirdek,
GABA
: İnhibitör nöronları uyarır
KOGNİTİF YAKLAŞIM
• Melekeler ve onların fonksiyonları ile ilgili
durumlar incelenir,
• Düşünce,
• İdrak,
• Hafıza,
• Konsantrasyon,
• Muhakeme,
• Zeka gibi .
PSİKOANALİTİK YAKLAŞIM
• Psikoanalitik yaklaşımı ortaya koyan
Freud daha çok şuuraltı muhtevanın ,
komplekslerin kontrolü ile baskılanması ve
boşaltılmasının metotlarını anlatır.
• Psikoanalitik yaklaşımda İd, Ego ve
Superego kavramları üzerinde çalışılır.
• Tedavi metotları içinde Psikanaliz, hipnoz
ile davranış ve kognitif terapiler
bulunmaktadır.
Merkez Sinir sistemi Nöroanatomik oluşumları
Frontal Lob
–
–
–
Arka sınırı= sulcus santralıs
Alt sınırı= Sylvian fissür
Medial sınır = superior longitudinal girus
–
Duyu ve motor assosiasyonları birleştiren korteks sahasıdır,
–
Düşünce ile ilgili durumlar burada değerlendirilir
–
Düşüncenin icra fonksiyonları burada yapılır
–
Bu bölümde bulunan alt yapılar
•
•
•
Medial prefrontal korteks
Lateral prefrontal korteks
Orbitofrontal korteks bulunur
Lateral prefrontal korteks
•
Frontal korteksin icra fonksiyonlarını düzenler
•
Yüksek davranışları planlar,kontrol ederek düzenler
•
Plan kurma ve kurulan planının tatbikatı ile ilgili sahadır.
Orbitofrontal korteks
•
•
•
•
Şartlı reflekslerin kurulması ile ilgili beyin sahasıdır
Koku tat duyumlarını alıp bunları anlamlandırma ile ilgili
sahadır.
Diğer beyin sahaları ile bağlantı halindedir.
Hafıza fonksiyonları bakımından da önemli beyin
sahasıdır.
Prefrontal Korteks
Prefrontal korteks
•
Medial Prefrontal korteks içindeki yapılar
–
–
–
–
–
Talamus
Hipotalamus
Amigdala
Hipokampus
Limbik lob bulunmaktadır
–
–
–
–
Davranışların affektif yükü ,
içgüdüler,
içsel bir takım dürtülerin kontrolü ve bunların işlenmesi,
İçsel dürtü ve arzulara göre motivasyonların ayarlanıp düzenlenmesi
Serebral korteks
•
Beyin loblarının üzerinde duysal ve motor uyaranları değerlendirip onlara
cevap üreten beyin sahasına verilen isim. Beyin kabuğu da denir.
•
Motor bölümü Broca merkezi konuşmadan ve motor hareketlerden
sorumlu sahadır. Motor afazi yapar
•
Duysal bölümü Wernicke sahasıdır Konuşmanrın düzeninden ve duysal
yükünden sorumludur duysal afazi yapar
•
•
•
•
•
Aralarında bağlantı bulunmaktadır
Agrafi düşüncenin yazılamaması
Akakluli sayıların düzen içinde sayılabilme yetisinin kaybı
Aleksi Okuduğu anlama bozukluklarına verilen isimlerdir
Amimi =mimiklerin bozulmasına denir
Prefrontal korteks
Paryetal lob
•
Frontal lobun posteriorunda bulunur
•
•
•
•
•
•
•
Gelen duysal bilgileri toplar
Ne anlama geldiklerini çözer
Bunları diğer bilgiler ile birleştirir
Anlamlı hale getirir
Arkadan gerekli depolamayı yapar
Frontal lob fonksiyonlarını denetleme vazifesini yapar
Frontal lobdan gelen icra fonksiyonlarını yürütür
Temporal lob
•
•
•
Dorsal sınırı= lateral fissürün horizontal kolu
İnferomedial sınır = Hipokampus
Altında = Amigdala bulunur.
•
•
•
•
İşitmenin assosiasyon korteksidir
İşitme girdilerini işleme görevini yürütür,
Bellek ile ilgili kodlamaları yapar
Dil ve görsel algıyı birleştirerek assosiasyonları kurar ve duyguya göre
konuşma olur
Affektif bilginin işlenmesinde önemli rolü vardır
•
Oksipital lob
•
Yüzeyinde kalkarıne sulcus bulunmaktadır ve görmenin merkezi burasıdır.
•
Beynin posterior bölgesidir.
•
Optik bilgi duysal olarak algılandıktan sonra bu sahaya projekte olmaktadır.
•
Uzamsal algıyı işler
•
•
Bunların dil ve nesne ilişkilerini kurmakla görevli beyin sahasıdır.
Gorsel bilgideki
–
–
–
Renk
Şekil
Hareket ilişkileri burada işlenir
Paryeto temporal lob
•
İşitme görme ve somatosensoriyel girdiler arasındaki ilişkileri kurmaktadır.
•
Çok yönlü algılama için gerekli beyin merkezidir.
•
Dil Konuşma ve abstre soyut düşüncede önemli fonksiyonları vardır.
•
Problem çözmede önemli bir merkezdir
•
Sağ sol diskriminasyonu yapmayı sağlar
•
Karmaşık bilişsel aktivitelerin çözümünde sorumlu beyin sahasıdır.
Prefrontal bölge
•
•
Frontal lob içinde bulunmaktadır
Görevleri
– Sosyal standartları sağlamaktan sorumlu beyin sahasıdır
kendilik,içgörü farkındalığını algılar ve davranışlyarı buna göre düzenler.
– Optimal uyarılma halini sağlar
– Dikkat toplamayı sağlar
– Çevre şartlarını ve bunların potansiyel sonuçlarını algılayıp
değerlendirir
– Günlük işlerimizde bilişsel esneklik sağlama sahasıdır
Bazal ganglionlar
•
•
•
Beyin korteksinin derinliklerinde bulunan subkortikal yapılardır
Ekstrapiramidal sistem olarak ta bilinirler
İstem dışı hareketlerin idare ve kontrolünden sorumludurlar
–
–
–
–
–
Kore Ani düzensiz hareketler olur
Atetoz = parmak ve ellerde istem dışı olarak yapılan hareketlerdir
Ballısmus = Ekstremitelerin istem dışı olarak kasılması halidir
Rijidite =kas tonusunun artması halidir
Bradikinezi hareket yavaşlaması halidir
–
–
–
–
Wilson hastalığı
Parkinson hastalığı
Huntington koresi
Sydenham koresi sık görülenlerdir.
Talamus
•
•
•
•
•
•
Kortikal ve subkortikal uyarılmaları düzenler
Dikkati düzenleyip yönlendirmekle sorumludur
Duyu girdilerinin filtre edildiği sahadır
İlgili duyumlara karşı uygun motor cevaplar üretmektedir.
Bilişsel aktivite için kortikal subkortikal döngüleri uygun biçimde devreye
sokar ya da çıkartır
Hastalığında;
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
Perseverasyon
Konudan konuya geçmeler
Apati
Amnezi
Kişilik bozukluğu
Disinhibsisyonlar
İcra fonk. Bozulması
İnkar
Afazi
şizofreni
Orbitofrontal Korteks
Hipokampus
•
•
•
Bellek ile ilgili beyin sahasıdır
Psikiakrik bozukluklara sebep olmaktadır
Hafıza kaylbı ve görsel tanıma bozukluğu yapar
Hipokampus
Limbik lob
•
Amigdala
–
–
–
–
–
–
–
–
–
Öğrenme ve hafıza ile ilgili,
Gıda bulma
Çiftleşme
Yavrusunu tanıma
Tehlikeyi algılama
Savunma
Sakınma
Saldırma
Koku duyumlarını algılamakla ve bunlar ile ilgili tedbir ve motor fiilleri icra ile
görevlidir.
– Hastalığında
•
•
•
•
•
Korku
Stress
Anksiyete panik PTSD fobi
Madde bağımlılığı
epilepsi
İnsula
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Temporal lobun derinliklerinde bulunan bir sahadır.
Ağrı duyusunu algılamada önemlidir
İnfarktı konuşmayı bozar ,emosyon ifade edilemez,hafıza kaybı olur
Tiksinti , üzüntü ve korku içeren yüz ifadelerine karşı doğru tepki verme
ve bunların tanınmasını sağlar
Korku koşullanmasını sağlar
Fobik belirtileri yapar
Hoş olmayan uyaranları anlamamıza yardım eder
Açlık gibi durumların algılanması sağlar
Bütün bu durumların kategorik olarak sınıflandırmaların yapar.
Amigdala
Girus cinguli
•
•
•
•
•
•
•
•
Uyaranların duysal değerlendirmesinin yapıldığının ve haz almanın sevk
edildiği beyin merkezidir.
Bozulması
Korku
Depresyon
Öfori
Depresyoon
Cinsellikte kontrol bozukluğu
Agresyon yapar
Gyrus Cingulus
Septum
serebellum
•
•
•
•
•
•
•
Motor aktivitelerin düzenleme merkezidir
Denge kaybı ve denge koruması ile ilgilidir
Sinerji- ataksi olur
Tremor hipotoni
Nistagmus
Motor konuşma bozukluğu
Anormal postür
•
•
•
•
•
Koşullanmaları düzenler
Zaman algısını düzenler
Öğrenmede etkilidir
Bilişsel affektif durumu kontrol eder düzenler
Düşüncede dismetriye engel olur bozulunca düşüncede bozulur
Beyin sapı
•
•
•
Beyinde arkada ve serebellumun altında bulunur
Kranial sinir kontrollarını sağlar
Hayati merkezlerin idaresi buradan yapılır
–
–
–
–
–
–
–
–
–
Solunum merkezinin kontrolu
Kalp atım merkezinin kontrolü
Kan basıncı
Işık refleksinin sürdürülmesi
Yutkunmanın kontrolü
Önemli mimiklerin kontrölü
Gastrointestienal aktivitenin kontrolü v.s
Yukarıya motor ve duysal input geçişlerinin olduğu yerdir
Uyanıklık ile ilgili hayati merkezler buna çok yakında bulunur
Sinir sistemi
•
•
•
•
•
•
Hücre = Nöron
Hücre bağlantıları= Nöral Zincir
Alıcı Hücre = Reseptör
Reseptörü Uyaran= Stimulus
Hücrenin cevabına = Respons
Nöron hücresinin bünyesinde SOMA, DENDRİT,
AXON,TERMİNAL BUTTON var.
• İnsan beyninde 10.000.000.000 nöron var.
Merkez sinir sistemi
•
Sinir sistemi
Merkez Sinir Sistemi
Omurilik
Periferik sinir sistemi
Beyin
Somatik
Ön
Orta
Arka
Serebral
Korteks COLLİCULUS Serebellum
İnf-sup
Pons
Limbik
Medulla obl.
Bazal g
Talamus
H.Talam
Otonom
Motor ve
Hissi sinir
Sempatik
Parasem
Patik s.s
Opioid Peptidler
• Nöron hücresinin dışında ,başka organlarda
yapılırlar. Kan dolaşımı sayesinde sinir
sistemine gelirler. Nöronların çalışmasına
etki ederek davranışları module ederler.
• Enkephalinler,Beta endorfinler. Dinorfinler.
• Substans P:Ağrı duyumunu ileten bir nöro
modulatör maddedir. Morfin Substans P yi
bloke ederek ağrı duyumunu durdurur.
• Akapunktur;İğne batan yerden endorfin
salgılandığı düşünülmektedir.
• Plasebo
d
• Somatik bölümü oluşturan Periferik sinir sistemi
a)Afferent sinir sistemi ( Götürücü yollar) Perifer
ile merkez arasında olup; merkeze ( omuriliğe )
arka duyu köklerinden girerler.
b)Efferent sinir sistemi (Getirici yollar)
Merkezden perifere giden somatik yolları ifade
eder.Merkezden perifere gelen bu yollar
omuriliği ön köklerden terk ederler.
Reflekslerde omurilik merkez rolünü üstlenir.
Reaksiyonlarda merkez bizzat kortekstir.
Bir reaksiyonun şeması
•
KORTEKS
Efferent yol
Afferent yol
İcra Organı
RESEPTÖR
1-Trafikte kırmızı ışık
görülünce frene basılır
2-Elim ateşe değse geri
çekerim.
3-Gıdanın kötü kokusu
varsa ,yemeyiz.
4-Klaksiyon sesi duyunca
çevreme bakarım.
5-Ayağıma çivi battığında
ayağımı ters yönde geri
çekerim.
Otonom sinir sistemi
•
Otonom sinir sistemi
Otonom sinir sistemi
Parasempatik Sis
Kraniosakral sis
Sempatik Sis.
Lumbosakral
Preganglioner uyarıcı Postganglioner uyarıcı.
Parasempatik
Asetilkolin
Asetilkolin
Sempatik
Asetilkolin
Norepinefrin
Parasempatikler
• Parasempatik uyarıcıları bloke eden
farmakolojik maddeler
Muskarinik reseptörlerdeki iletiyi
ATROPİN bloke eder.
Nikotinik reseptörlerdeki iletiyi ise
NİKOTİN bloke eder
Sempatikler
• Sempatik sinir sistemindeki uyarıyı bloke
eden farmakolojik maddeler
Alfa reseptörler( Alfa adrenerjikler ) in
norepinefrin ile uyarılmasını
İSOPROTORENOL,
Beta reseptörlerin ( Beta adrenerjikler)
norepinefrin ile uyarılmasını,
PROPRANOLOL bloke eder.
OMURİLİK
•
•
•
•
•
•
Sekiz (8) servikal segment,
On iki (12) Torakal segment,
Beş (5) Lomber segment
Beş (5) Sakral segment,
Bir (1) Koksigeal segmentten olmak üzere
toplam (31) segmentten oluşur.
Arka beyin yapıları
• Arka beyin:
a) Medulla Oblongata :
Solunum regülasyonu,
Dolaşım regülasyonu,
Yutkunma refleksinin kontrolü,
İskelet adalesinin kon traksiyonu ve
koordinasyonu,
Formatio reticularis aracılığı ile şuurluluk
durumunu kontrol eder.
d
b)Pons;
Beynin ön ve arka bölgelerini bağlayan bir köprü
vazifesini görür. Yüzdeki mimiklerin
regülasyonunda çok önemli bir merkezdir.Bu
sayede duyguların ifade edilmesinde önemlidir.
c)Serebellum;
Denge ve koordinasyon ile ilgili merkezdir.
Ayakta durma,
Yürüme, denge hissi,
Hareketlerin koordinasyonuyla ilgili işler görür.
d
2-Orta Beyin
İşitme sinyalleri burada colliculus inferior ve
colliculus superiorlarda güçlendirilip temporal
lobun derinliklerindeki işitme merkezlerine
gönderilir.
3-Ön beyin
Düşünce ve muhakeme melekeleri ile ilgilidir.
Motor hareket merkezi de burada bulunur.
Santral fissür, Lateral serebral fissür,
Paryetooksipital fissür,Frontal lob,Paryetal
lob,Temporal lob,Oksipital lob,İnsula dan
oluşur.
MOTOR ALANLAR
• Her motor fonksiyonu beyinde simgeleyen
bir merkez ve o merkeze ait bir alan vardır.
Motor fonksiyonların ehemmiyetine ve vital
değerlerine göre bu merkezler beyinde yer
kaplarlar.Böylece çıkarılan beyin
haritalarına HOMONKULUS adı verilir.
• Mesela el için en büyük alan baş parmağa
aittir, çünkü onun fonksiyonu kaçınılmazdır.
d
• Primer motor alan A4 olarak bilinir.
• Premotor alan
A 6 Ekstrapiramidal
hareketler ile ilgilidir.
• Primer sensoryel projeksiyon korteksi A1-2-3
karşı tarafa ait hissiyet (deri adale tendon
mafsal) ile ilgilidir.
Primer vizüel alan A 17 oksipital lobda
Primer işitme alanı A 41 olarak isimlendirilir.
d
• Limbik lob temporal bölümde bulunur. Koku ve
öfke ile ilgili bulunmaktadır.
• Bazal ganglionlar: İstem dışı hareketleri kontrol
ve koordine ederler.
• Talamus : Bütün uyarılar buraya uğrarlar
Vegetatif fonksiyonların düzenlenme merkezi
olarak rol oynarlar.
• Hipotalamus: Endokrin görev üstlenmiştir , bu
görevini hipofiz bezi ile bir uyum içinde
sürdürür.
Beyin asimetrisi
• Konuşma sol beyin fonksiyonudur.
• Matematik performans sağ beyin
fonksiyonudur .
• Sol beyin kadınlarda , sağ beyin
erkeklerde daha çok gelişir ve bu yüzden
kadınlar sözel mesleklere, erkekler ise
matematik fonksiyonlu mesleklere eğilim
gösterirler.
Download

2012 M.S.S. MEDİKAL PSİKOLOJİYE GİRİŞ780 KB