BEBEKLERDE BESİN ALERJİSİ
İnek sütü alerjisi nedir?
İnek sütünde bulunan yaklaşık 20 proteinden en azından birine karşı bağışıklık sisteminin
anormal cevap göstermesidir. Aslında tam tanımı “inek sütü protein alerjisi”dir. Bebeklerde pek
çok şeye hassasiyet olmasına rağmen son yıllarda en çok hassasiyetin inek sütüne karşı olması ile
bebek besin alerjilerinin hemen hepsine yanlış bir tanım olarak “inek sütü alerjisi” denmektedir.
İnek sütü proteini genelde bebeğin beslenme ile aldığı ilk yabancı proteindir, çünkü anneler
genelde süt ve süt ürünleri alır; bu da anne sütünden bebeğe geçer. Ayrıca özel mamalar dışında
mamalar süt tozu ile hazırlanırlar.
Bebeklik çağındaki alerjik hastalıklar nelerdir ?
Bebeklerde en sık alerji şekli yanaklar başta olmak üzere tüm vücutta görülen ciltteki
pullanma, kızarıklık, kaşıntı ile giden ekzemadır.
Bebeklerde besin alerjisi pişik şeklinde de görülebilir.
Kolik dediğimiz, bebeklerde sık görülen ve uzun süreli ağlama ile karakterize kolikli bir
çocukta inek sütü alerjisi olasılığı %10-30 oranındadır. Bundan sonra ishal, kanlı dışkılama, kusma,
karın ağrısı, erken doyma, iştahsızlık, makat etrafı kızarıklık ve çatlaklar, kilo alamama gibi bulgular
ile beraber giden sindirim sistemi alerjileri görülür.
Yaş ilerledikçe astım, ürtiker (kurdeşen), saman nezlesi daha sık görülmeye başlar.
İlk 4 yaşta öksürük ve nefes alma güçlüğüyle seyreden bronşiyolitin nedeni, inek sütü
alerjisi olabilir.
Sık tekrarlayan orta kulak iltihabının da nedeni bazen inek sütü protein alerjisidir.
Çok nadiren vücutta ani şişme, nefes darlığı, bayılma, ölüm gibi bulgularla ortaya çıkan
anafilaksi her yaşta görülebilir.
Büyük çocuklarda “kronik demir eksikliği kansızlığı” inek sütü alerjisinin tek bulgusu
olabilir.
İnek sütü alerjisi olanların yaklaşık yarısında atopik egzama olduğu, %25-50’sinde sindirim
sistemi bulguları olduğu, diğer bulguların daha az olduğu görülmüştür.
Besin alerjisi ne zaman başlar? Ne zaman biter?
İnek sütü alerjisi yaşamın ilk haftalarında başlar; 1. ay ile 6. ay arasında zirve yapar.
Genelde 1 yaştan sonra düzelse de nadiren tüm çocukluk çağı boyunca devam edebilir. İnek sütü
alerjisi olan çocuk düzeldikten sonra tolerans gelişir ve alerji tekrarlamaz. Bundan sonra hayatı
boyunca süt ve süt ürünlerini genelde sorunsuz tüketir. Ayrıca yumurta, soya ve buğdaya bağlı
reaksiyonlar da 1-2 yaşından sonra kaybolur. Yer fıstığı, fındık, ceviz, balık ürünlerine karşı gelişen
reaksiyonlar ise hayat boyu devam edebilir.
İnek sütü alerjisi olan çocuk normal gelişir mi?
İnek sütü alerjisi olan çocuklar genelde iyi gelişir. Diyetleri düzenlenirken protein ve
kalsiyum eksikliği oluşturmamaya dikkat edilmelidir. Alerji mamaları bebeğin ihtiyaç duyduğu
enerji ve besin öğelerini hemen hemen tamamı ile karşılar.
İnek sütü alerjisi olan bebeğin ailesi nelere dikkat etmelidir?
Besin ambalajları dikkatle okunmalı, süt içerikleri olan ürünler alınmamalıdır.
Alerjik besin maddeleri sorgulanmalı; fırın, lokanta gibi ev dışındaki yerlerde besin
tüketilirken görevlilerden besin maddeleri sorgulanmalıdır.
Süt ürünleri katılarak hazırlanmış yiyecekler ( kek, kurabiye, bisküvi, börek vb.) süt ile
terbiye edilerek hazırlanan gıdalar (püre, yayla çorbası, tarhana çorbası vb.) tüketilmemelidir.
Şu ürünler de inek sütü proteini içerebilir: Keçi sütü, koyun sütü, puding, kremalar. Keçi ve
koyun sütünün inek sütü ile çapraz reaksiyonu nedeni ile inek sütü proteini alerjisi olan çocuklara
keçi ve inek sütü verilmediği gibi bu hayvanların yoğurt ve peynirleri de verilmemelidir.
Bazen yemeğin içinde bulunmasa bile kap –kacakta bulunan süt ve peynir gibi besin
artıkları da alerjik belirtilere sebep olabilir.
Normal devam sütleri ve standart formülalar süt proteini içerdiği için inek sütü alerjisi olan
bebeklerde kullanılmamalıdır.
Bir bebekte inek sütü alerjisi olma olasılığı nedir?
Genel olarak bir çocukta inek sütü alerjisi olasılığı ırk özelliklere ve araştırma yöntemine
göre %2-20 arasıdır. Fakat son zamanlarda bu tanıyı biraz daha sık koymaktayız. Bunun sebebi; biz
doktorların bu hastalığı daha iyi tanıması ve özel non-alerjik formül mamalar ile bulguların
düzelmesi nedeni ile hastalığın artık daha rahat tedavi edilebilir olmasıdır.
Aile hikayesi varsa risk artar. Kabaca bir çocukta alerji olma olasılığı ailede alerji yoksa %2030; anne, baba veya kardeş alerjik ise %40-50’dir. Ancak anne veya babadan en az birisi ve bir
kardeş alerjik ise %70-80’dir. Anne, baba ya da kardeşlerin alerjik hastalıkları saman nezlesi, astım,
atopik dermatit (egzema) ve besin alerjisi olabilir. Olasılık bu şekilde yüksekse yeni doğan bebeğe
anne sütü verirken dikkat etmelidir; anne sütü verilemeyecek olursa özel bir mama ile bebeği
beslenmesi uygun olacaktır.
Besin alerjisi olmaması için hamilelikte diyet kısıtlaması yapmalı
mıyım?
Hayır. Hamilelikte besin kısıtlamasının faydası yoktur.
Süt alerjisi olan bebek nasıl beslenmelidir?
Bebek sadece anne sütü alıyorsa anne diyetinden sütü ve süt ürünlerini içeren besinleri
(yoğurt, peynir, ayran, kefir, sütlü tatlılar, tereyağı) çıkarmalıdır. Ayrıca çapraz alerji nedeni ile anne
dana eti de yememelidir. Bebek 4 aydan küçük ve anne sütü yeterli değil veya yoksa alerji maması
(aminoasit formüla ya da ileri derecede hidrolize mama) ile beslenmelidir. İnek sütündeki
proteinlerin parçalanması ve bu suretle de alerji yapma özelliklerini kaybetmeleriyle hazırlanan
mamalar, hidrolize mamalardır. Daha az alerjen olan aminoasit formüla mamalar ise proteinlerin
yapı taşları olan amino asitlerden hazırlanan mamalardır. Alerji mamaları bebeğin tüm
gereksinimlerini karşılayacak şekilde geliştirilmiştir, bebek gelişimin olumsuz etkilemez.
6 aydan sonra anne sütü ve alerji mamasına ilaveten öğle ve akşam sebze çorbalarına kuzu
eti eklenerek sebze çorbası verilebilir. Başlangıçta elma, şeftali ve armut olmak üzere meyve
püreleri ara öğünlerine eklenmelidir.
7-8 aydan sonra yumurta sarısı az miktarda başlanıp yavaş yavaş artırılabilir. Ancak
yumurta beyazın karşı hassasiyet de sık olduğu için reaksiyon olursa 1-2 ay yumurta verilmemeli,
sonra tekrar yavaş yavaş yumurta denenmelidir.
7 aydan sonra tavuk suyu çorba, şehriye çorbası gibi çorbalar sebze çorbasına eklenir.
Pekmezin kalsiyum içerği açısından günde 3-4 tatlı kaşığı verilmesinde fayda vardır.
Yaş büyüdükçe meyve ve sebzeler artırılır. Et, balık, tavuk, mercimek dışında kuru
baklagiller ve pirinç dışında tahıllar günlük beslenmede kullanılmalıdır. Pirinç de yumurta beyazı,
balık, mercimek, pirinç, ceviz ve fındık gibi sık olarak alerji yapan bir besindir. Ancak bütün
besinlerin alerji yapabileceği unutulmamalıdır.
Emziren annenin diyet uygulaması faydalı olur mu?
Evet. Emziren annelerde, annenin aldığı inek sütüne bağlı olarak da bebekte inek sütü
alerjisi görülebilir. Bu durumda anne sütü vermeye devam etmeli, fakat anne olarak inek sütünü
bırakmalısınız. Annenin diyetinden alerjik besinlerin çıkarılması çocukta ilk iki yılda atopik dermatit
(egzama), ürtiker ve sindirim sistemi hastalıkları belirtilerini anlamlı olarak azaltır. Astım ve alerjik
rinit gelişiminde ise annenin diyet uygulaması koruyucu değildir.
Ancak anne diyeti bozduğunda çocukta sorun olmuyorsa annenin diyet yapmasına gerek
olmayabilir.
Alerji mamasının tadını ve kokusunu bebeğim sevmiyor, ne
yapmalıyım?
Bu durumda mamanın içine vanilya damlası, vanilya çubukları ya da ev reçeli gibi
tatlandırıcılar eklenebilir.
İnek sütü yerine keçi sütü verebilir miyim?
İnek sütü alerjisi olan çocuklar diğer hayvan sütlerine (keçi, deve, koyun, manda) de
genellikle alerjiktir. İnek sütüne alerji olan çocukların %80-90’nında keçi sütü alerjisi de vardır. Keçi
sütü verilen ve alerjik reaksiyon göstermeyen çocukta büyük ihtimalle “inek sütü alerjisi” tanısında
da sorun vardır. Keçi sütü besin değeri düşük olduğu için (özellikle vitamin eksikliği) uzun süre boşu
boşuna keçi sütü vermiş olabilirsiniz. Bu da çocuğun beslenmesini kötü yönde etkiyebilir.
Bebekler yemek istemedikleri besinlere karşı alerjik olabilir mi?
Evet, besin alerjisi bazı küçük bebeklerde sezgisel olarak besini reddetme şeklinde olabilir.
Bebek bu besini tükettiğinde huzursuzluk, ağlama atakları, kramplar ve karın ağrısı oluşabilir.
Çoklu besin alerjisi nedir?
Çoklu besin alerjisi süt birden fazla besine karşı alerjisi bulunmasıdır. İnek sütü proteini
alerjisi olanlarda en sık yumurta, fıstık, buğday, mercimek, ceviz, pirinç, soya ve buğdaya alerjisi
bulunur. Ayrıca katkı maddeli (renklendirici, tatlandırıcı, koruyucu) besinlerde de alerjik
reaksiyonlara sık rastlanmaktadır. Çilek, domates, çikolata gibi besinler ise alerjik olmayan
mekanizmalarla kaşıntı, çarpıntı, baş ağrısı, nefes darlığı gibi bulgular verebilir.
Besin alerjisi için tanı yöntemleri nelerdir?
En önemli tanı yöntemi aileden alına öyküdür. Aynı besini alınca bulguların tekrarlaması ve
besini kesince iyileşmesi tanıya götürür. Bu açıdan besin günlüğü tutma ve diyetten besinleri
çıkararak denemeler yapma en yararlı tanı yöntemidir. Cilt ve kan testleri de tanıya yardımcı
olmakla beraber yanlış sonuçlar çıkma olasılığı da vardır. Unutulmamalıdır ki cilt ve kan testlerinde
bir besine karşı alerji saptanmasa bile, tanısal amaçla ağızdan şüphelenilen alerjenin kesilmesi
(“oral challenge testi”) ve hastanın verdiği yanıta bakılması gerekir.
Sadece cilt ve kan sonucuna göre karar vermek gereksiz diyete ve bunun sonucunda da
çocuğun büyümesinde ve gelişmesinde bozulmaya neden olabilir. Sonuç olarak teşhis ayrıntılı
öykü, alerji testleri, eliminasyon diyeti ve gerekli durumlarda yükleme testi ile konur. Kesin teşhis
konulmasında deneyim ve uzmanlaşma çok önemlidir. Sadece kan testleri ile inek sütü alerjisi
teşhisi konulmaz.
Bu arada şunu belirtmeliyim ki, internette okuyacağınız pek çok testin (örneğin IgG alt grup
antikorları yani “York testi”, biyopsi, endoskopi, saç incelemesi) besin alerjisi için tanısal değeri
yoktur. Endoskopi açıklanamayan sindirim sistemi şikâyetleri, gelişme geriliği ve demir eksikliği
kansızlığında diğer hasatlıkları ekarte etmek için uygulanabilir.
Besin alerjisi hangi hastalıklar ile karışır?
Kusması olan küçük çocuklarda besin içeriğinin mideden yemek borusuna kaçışı ile olan
“gastroözafagial reflu hastalığı” ile besin alerjisi karışır. Büyük çocuklarda ayrıca hazımsızlık, inek
sütü şekerine hassasiyet olan “laktoz entoleransı”, fonksiyonel barsak hastalıkları da işin içine
girer. Bu nedenle doktorunuz tanıyı koymada zorlanır. Bu durumda ek testler isteyecektir.
İnek sütü alerjisinde ilaç tedavisi nasıl olmalıdır ?
İnek sütü alerjisine bağlı kaşıntı olan çocuklarda kaşıntıya yönelik ilaçlar, egzema
bulgularını düzeltici kremler ve nemlendiriciler kullanılabilir. Nefes sıkışması ve hırıltı olanlarda
nefes açıcı ilaçlar kullanılabilir.
Download

BEBEKLERDE ALERJİ.doc